Shloka 59
विस्तार: स्थावरस्थाणु: प्रमाणं बीजमव्ययम् । अर्थोडनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधन:,४२६ विस्तार:-समस्त लोकोंके विस्तारके स्थान, ४२७ स्थावरस्थाणु:-स्वयं स्थितिशील रहकर पृथ्वी आदि, स्थितिशील पदार्थोंको अपनेमें स्थित रखनेवाले, ४२८ प्रमाणम्-ज्ञानस्वरूप होनेके कारण स्वयं प्रमाणरूप, ४२९ बीजमव्ययम्-संसारके अविनाशी कारण, ४३० अर्थ:-सुखस्वरूप होनेके कारण सबके द्वारा प्रार्थनीय, ४३१ अनर्थ:-पूर्णकाम होनेके कारण प्रयोजनरहित, ४३२ महाकोश:-बड़े खजानेवाले, ४३३ महाभोग:-यथार्थ सुखरूप महान् भोगवाले, ४३४ महाधनः:-अतिशय यथार्थ धनस्वरूप
vistāraḥ sthāvarasthāṇuḥ pramāṇaṃ bījam avyayam | artho 'nartho mahākośo mahābhogo mahādhanaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆయనే సర్వవ్యాపి విస్తారము; స్థిరమై అచలమైన సమస్తానికి ఆధారము. ఆయనే జ్ఞానానికి ప్రమాణము, జగత్తుకు అవినాశి బీజకారణము. ఆనందస్వరూపుడైనందున అందరి కోరుకోదగిన ‘అర్థము’; పరిపూర్ణుడైనందున ‘అనర్థము’—అంటే ఏ అవసరమూ లేనివాడు. ఆయనే మహా నిధి-స్వామి, పరమ సత్యసుఖమయ మహాభోగి, మరియు స్వయంగా మహాధనము.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the ultimate foundation of the world and of all values—knowledge, prosperity, and enjoyment—is the self-sufficient divine reality. Therefore, ethical life should seek lasting good by orienting desire and action toward that imperishable source rather than toward temporary wealth and pleasures.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs on dharma and praises the supreme Lord through a sequence of exalted epithets. Here he continues that praise, describing the Lord as the cosmic support, the standard of knowledge, the imperishable cause, and the true treasury and wealth.