Shloka 54
उद्धव: क्षोभणो देव: श्रीगर्भ: परमेश्वर: । करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गृह:,३७३ उद्धव:-जगतकी उत्पत्तिके उपादानकारण, ३७४ क्षोभण:-जगत्की उत्पत्तिके समय प्रकृति और पुरुषमें प्रविष्ट होकर उन्हें क्षुब्ध करनेवाले, ३७५ देव:-प्रकाशस्वरूप, ३७६ श्रीगर्भ:-सम्पूर्ण ऐश्वर्यको अपने उदरमें रखनेवाले, ३७७ परमेश्वर:-सर्वश्रेष्ठ शासन करनेवाले, ३७८ करणम्-संसारकी उत्पत्तिके सबसे बड़े साधन, ३७९ कारणम्-जगत्के उपादान और निमित्तकारण, ३८० कर्ता-सबके रचयिता, ३८१ विकर्ता-विचित्र भुवनोंकी रचना करनेवाले, ३८२ गहन:-अपने विलक्षण स्वरूप, सामर्थ्य और लीलादिके कारण पहचाने न जा सकनेवाले, ३८३ गुहः-मायासे अपने स्वरूपको ढक लेनेवाले
uddhavaḥ kṣobhaṇo devaḥ śrīgarbhaḥ parameśvaraḥ | karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā vikartā gahano guhaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆయన ‘ఉద్ధవ’, ‘క్షోభణ’, ‘దేవ’, ‘శ్రీగర్భ’, ‘పరమేశ్వర’ అని పిలువబడును. ఆయనే కరణము, కారణము; ఆయనే కర్త, నానావిధ లోకములను నిర్మించు వికర్త; ఆయన గహనుడు, గుహ్యుడు—మాయచే తన స్వరూపమును ఆవరించుకొనును.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the Lord’s all-encompassing causality and sovereignty: He is both the means and the cause of creation, the creator and arranger of diverse worlds, yet remains ultimately inscrutable and self-concealed through māyā—prompting humility and devotion aligned with dharma.
Bhīṣma is delivering a praise-list (stuti) of divine names/attributes, explaining how the Supreme Lord relates to cosmic origination and why He is difficult to comprehend, thereby instructing the listener in reverent understanding of the divine.