Shloka 29
भ्राजिष्णुभोंजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिज: । अनघो विजयो जेता विश्वयोनि: पुनर्वसु:,१४१ भ्राजिष्णु:-एकरस प्रकाशस्वरूप, १४२ भोजनम्-ज्ञानियोंद्वारा भोगनेयोग्य अमृतस्वरूप, १४३ भोक्ता-पुरुषरूपसे भोक्ता, १४४ सहिष्णु:-सहनशील, १४५ जगदादिज:-जगत्के आदिमें हिरण्यगर्भ रूपसे स्वयं उत्पन्न होनेवाले, १४६ अनघ:- पापरहित, १४७ विजय:-ज्ञान, वैराग्य और ऐश्वर्य आदि गुणोंमें सबसे बढ़कर, १४८ जेता- स्वभावसे ही समस्त भूतोंको जीतनेवाले, १४९ विश्वयोनि:-सबके कारणरूप, १५० पुनर्वसु:-पुन:-पुनः अवतार-शरीरोंमें निवास करनेवाले
bhrājiṣṇur bhojanaṁ bhoktā sahiṣṇur jagadādijaḥ | anagho vijayo jetā viśvayoniḥ punarvasuḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆయన స్వరూపతః ప్రకాశమయుడు; జ్ఞానులు అనుభవించదగిన అమృతసమాన ‘భోజనం’ ఆయనే, అలాగే దేహధారి పురుషరూపంలో అనుభవించే ‘భోక్త’ కూడా ఆయనే. ఆయన సహనశీలుడు, క్షమాశీలుడు; సృష్టి ఆదిలో స్వయంభువుగా ప్రదర్శితమయ్యే జగదాది-కారణము. ఆయన నిర్దోషుడు, పాపరహితుడు; జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యాలలో అత్యుత్తమమైన ‘విజయ’ స్వరూపుడు. స్వభావముచేతనే సమస్త భూతములను జయించువాడు ‘జేత’; ఆయనే విశ్వయోని—సర్వానికి కారణగర్భము; ఆయనే ‘పునర్వసు’—మళ్లీ మళ్లీ అవతారదేహాలలో నివసించువాడు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse praises the Supreme as both the object of spiritual ‘enjoyment’ (the ambrosial reality realized by the wise) and the inner experiencer, while emphasizing ethical and metaphysical ideals: sinlessness, patience, mastery, and being the universal source. It frames divine greatness not merely as power, but as purity, endurance, and the ground of all existence.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols the Supreme through a litany of divine names (commonly aligned with the Viṣṇu-sahasranāma tradition). This verse is one segment of that praise, enumerating epithets that describe the deity’s cosmic origin, inner lordship, and recurring presence in the world.