Shloka 25
वसुर्वसुमना: सत्य: समात्मासम्मित: सम: । अमोघ: पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृति:,१०४ वसुः-सब भूतोंके वासस्थान, १०५ वसुमना:-उदार मनवाले, १०६ सत्यः- सत्यस्वरूप, १०७ समात्मा-सम्पूर्ण प्राणियोंमें एक आत्मारूपसे विराजनेवाले, १०८ असम्मित:-समस्त पदार्थोंसे मापे न जा सकनेवाले, १०९ सम:-सब समय समस्त विकारोंसे रहित, ११० अमोघ:-भक्तोंके द्वारा पूजन, स्तवन अथवा स्मरण किये जानेपर उन्हें वृथा न करके पूर्णरूपसे उनका फल प्रदान करनेवाले, १११ पुण्डरीकाक्ष:-कमलके समान नेत्रोंवाले, ११२ वृषकर्मा-धर्ममय कर्म करनेवाले, ११३ वृषाकृति:-धर्मकी स्थापना करनेके लिये विग्रह धारण करनेवाले
vasur vasumanāḥ satyaḥ samātmā asammitaḥ samaḥ | amoghaḥ puṇḍarīkākṣo vṛṣakarmā vṛṣākṛtiḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆయన వసువు, సమస్త భూతములకు నివాసాధారం; వసుమనా—ఉదారమనస్సు గలవాడు; సత్యుడు—సత్యస్వరూపుడు. ఆయన సమాత్మా—సర్వ ప్రాణులలో ఒకే ఆత్మరూపముగా విరాజిల్లువాడు; అసమ్మితుడు—ఏ ప్రమాణముచేతనూ కొలువలేనివాడు; సముడు—సదా సమభావి, నిర్వికారుడు. ఆయన అమోఘుడు—భక్తుల పూజ, స్తోత్రం, స్మరణ వ్యర్థమగనీయడు; యథార్థ ఫలమును ప్రసాదించును. ఆయన పుండరీకాక్షుడు—కమలనేత్రుడు; వృషకర్మా—ధర్మమయ కర్మచేయువాడు; వృషాకృతి—ధర్మస్థాపనార్థం రూపధారి.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents Dharma and devotion as mutually reinforcing: the Supreme is truth, immeasurable, and equanimous, yet responsive—devotional acts are ‘amogha’, never wasted. Ethically, it holds up steadiness (sama), truth (satya), and dharmic action (vṛṣakarmā) as divine qualities to be revered and emulated.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira and recites the thousand names of Viṣṇu. This verse is one segment of that litany, praising the deity through epithets that describe his cosmic support, inner presence in all beings, and his role in establishing Dharma.