Shloka 29
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
जो सब प्रकारसे समर्थ होकर भी दूसरोंसे पूछता तथा उन्हें सम्मान देता है और जिसके मनमें कभी दुष्टता नहीं आती, वह मनुष्य निस्संदेह पण्डित कहलाता है ।। ज्ञानविज्ञानसम्पन्नानूहापोहविशारदान् । प्रवक्तून् पृच्छते योडन्यान् स वै नापदमृच्छति,जो मनुष्य ज्ञान-विज्ञानसे सम्पन्न और ऊहापोहमें कुशल दूसरे-दूसरे वक्ताओंसे अपना संदेह पूछता है, वह आपत्तिमें नहीं पड़ता है। विशेष बुद्धिमान् पुरुष सभामें और तरहकी बात करता है और अहंकारी मनुष्य और ही तरहकी दुर्बलतायुक्त बातें करता है
jñāna-vijñāna-sampannān ūhāpohaviśāradān | pravaktūn pṛcchate yo 'nyān sa vai nāpadam ṛcchati ||
మహేశ్వరుడు పలికెను—సర్వ విధాలా సమర్థుడై యుండి కూడా ఇతరులను అడిగి తెలుసుకొనువాడు, వారిని గౌరవించువాడు, తన మనస్సులో ఎప్పుడూ దుష్టతను చోటు చేసుకోనివాడు—అటువంటి వాడే నిశ్చయంగా పండితుడు. జ్ఞాన-విజ్ఞానసంపన్నుడై, తర్కవిచారంలో నిపుణుడై, వివిధ ఉపదేశకుల వద్ద తన సందేహాలను అడిగి నివృత్తి చేసుకొనువాడు ఆపదలో పడడు. సభలో వివేకి సందర్భానుగుణంగా మితంగా పలుకుతాడు; అహంకారి మాత్రం బలహీనమైన, స్థిరతలేని మాటలు పలుకుతాడు.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
True learning is marked by humility and ethical intent: even a capable person should respectfully consult others, use discriminative reasoning (ūha–apoha) to remove doubt, and remain free from malice; such a person avoids adversity.
In Anuśāsana Parva’s instruction-setting, Maheshvara describes the qualities of a genuine paṇḍita and contrasts wise speech in an assembly with the weak, self-revealing talk of the arrogant.