Shloka 2

कर्मणा मनसा वाचा त्रिविधं हि नर: सदा । बध्यते बन्धनै: पाशैर्मुव्यते5प्पयथवा पुन:,मनुष्य मन, वाणी और क्रिया--इन तीन प्रकारके बन्धनोंसे सदा बँधता है और फिर उन बन्धनोंसे मुक्त होता है

karmaṇā manasā vācā trividhaṃ hi naraḥ sadā | badhyate bandhanaiḥ pāśair mucyate 'py athavā punaḥ ||

మహేశ్వరుడు పలికెను—“కర్మచేత, మనస్సుచేత, వాక్చేత—ఈ త్రివిధ పాశములచేత మనుడు నిత్యము బద్ధుడగును; మరల ఇదే మార్గములచేత బంధనమునుండి విముక్తుడగును.”

कर्मणाby action/deed
कर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
मनसाby mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
वाचाby speech/word
वाचा:
Karana
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Instrumental, Singular
त्रिविधम्threefold
त्रिविधम्:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रिविध
FormNeuter, Accusative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
नरःa man/person
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
बध्यतेis bound
बध्यते:
TypeVerb
Rootबन्ध्
FormLat, Atmanepada, Karmani (Passive), Third, Singular
बन्धनैःby bonds
बन्धनैः:
Karana
TypeNoun
Rootबन्धन
FormNeuter, Instrumental, Plural
पाशैःby nooses/fetters
पाशैः:
Karana
TypeNoun
Rootपाश
FormMasculine, Instrumental, Plural
मुच्यतेis released/freed
मुच्यते:
TypeVerb
Rootमुच्
FormLat, Atmanepada, Karmani (Passive), Third, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अथthen/and
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः

श्रीमहेश्वर उवाच

Ś
Śrī Maheśvara (Śiva)
N
nara (human being)

Educational Q&A

Human bondage and freedom arise through the same three instruments—action, thought, and speech. When these are driven by desire, anger, deceit, or harm, they bind; when governed by restraint, truth, compassion, and right intention, they become means of release.

Śrī Maheśvara is instructing about the moral mechanics of bondage and liberation, emphasizing that ethical purification is practical and comprehensive: one must reform conduct (karma), inner intention (manas), and expression (vāc).