Shloka 11
धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्
Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct
स द्विजो वैश्यतामेति वैश्यो वा शूद्रतामियात् । स्वधर्मात् प्रच्युतो विप्रस्तत: शूद्रत्वमाप्तुते
sa dvijo vaiśyatām eti vaiśyo vā śūdratām iyāt | svadharmāt pracyuto vipras tataḥ śūdratvam āpnute ||
మహాదేవుడు పలికెను—ద్విజుడు తన స్వధర్మాన్ని విడిచి వైశ్యోచిత కర్మాలను ఆశ్రయిస్తే వైశ్యస్థితిని పొందుతాడు. అలాగే వైశ్యుడు శూద్రుల ఆచారాలు, వృత్తులను అనుసరిస్తే శూద్రత్వాన్ని పొందుతాడు. ఇదే విధంగా బ్రాహ్మణుడు కూడా స్వధర్మం నుండి జారిపడి శూద్రసదృశ కర్మం చేస్తే శూద్రభావాన్ని పొందుతాడు. లోభం, మోహం లేదా నిర్లక్ష్యంతో స్వధర్మాన్ని వదలడం నైతిక–ఆధ్యాత్మిక పతనమని, దాని ఫలం పునర్జన్మవరకు వ్యాపిస్తుందని చెప్పబడింది.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that abandoning one’s svadharma and adopting duties considered improper to one’s station is a form of ethical and spiritual fall, described here as leading to a lower social/spiritual status and even a corresponding rebirth.
Śrīmahēśvara (Mahādeva) is instructing about the consequences of deviating from prescribed duties (varṇa-based svadharma), using the examples of a dvija/brāhmaṇa taking up vaiśya or śūdra-type work and a vaiśya taking up śūdra-type work.