Previous Verse
Next Verse

Shloka 75

Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)

सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य यथाशक्ति निशानिशम्‌ | शूद्रधर्म: समाख्यातस्त्रिवर्गपरिचारणम्‌

sarvātithyaṁ trivargasya yathāśakti niśāniśam | śūdradharmaḥ samākhyātas trivargaparicāraṇam ||

మహేశ్వరుడు పలికెను—శూద్రుడు తన శక్తి మేరకు రాత్రింబవళ్ళు నిరంతరం మూడు వర్ణాలకు సంపూర్ణ అతిథ్యసత్కారము చేయవలెను. బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యుల పరిచర్య మరియు సేవయే అతని ప్రధాన ధర్మమని ప్రకటించబడింది.

सर्वातिथ्यम्all kinds of hospitality
सर्वातिथ्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसर्वातिथ्य
FormNeuter, Accusative, Singular
त्रिवर्गस्यof the three vargas (dharma-artha-kāma / or three higher varṇas contextually)
त्रिवर्गस्य:
Sampradana
TypeNoun
Rootत्रिवर्ग
FormMasculine, Genitive, Singular
यथाaccording to
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
शक्तिability, capacity
शक्ति:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशक्ति
FormFeminine, Locative, Singular
निशाnight
निशा:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिशा
FormFeminine, Accusative, Singular
निशम्daily, continually
निशम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनिशम्
शूद्रधर्मःthe duty of a Śūdra
शूद्रधर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootशूद्रधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
समाख्यातःis declared, is stated
समाख्यातः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आ-ख्या (क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रिवर्गof the three (varṇas / groups)
त्रिवर्ग:
Sampradana
TypeNoun
Rootत्रिवर्ग
FormMasculine, Genitive, Singular
परिचारणम्service, attendance
परिचारणम्:
Karta
TypeNoun
Rootपरि-चर (ल्युट्)
FormNeuter, Nominative, Singular

श्रीमहेश्वर उवाच

Ś
Śrī Maheśvara (Mahādeva/Śiva)
Ś
Śūdra
B
Brāhmaṇa
K
Kṣatriya
V
Vaiśya

Educational Q&A

The verse teaches that a Shudra’s primary dharma is continual service and respectful hospitality toward the three higher varṇas, performed within one’s means (yathāśakti), emphasizing humility, support, and social responsibility.

In Anushasana Parva’s dharma-instruction context, Maheshvara is expounding normative duties; here he defines the characteristic duty of the Shudra as ongoing hospitality and attendance upon Brahmins, Kshatriyas, and Vaishyas.