Shloka 66
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
त्रैविद्यो ब्राह्मणो विद्वानू न चाध्ययनजीवक: । त्रिकर्मा त्रिपरिक्रान्तो मैत्र एष स्मृतो द्विज:
traividyo brāhmaṇo vidvān na cādhyayanajīvakaḥ | trikarmā triparikrānto maitra eṣa smṛto dvijaḥ ||
మూడు వేదములలో నిపుణుడై పండితుడై ఉండి, అధ్యయన-అధ్యాపనను జీవికగా చేసుకోనివాడు; యజ్ఞం, దానం, ధర్మాచరణం—ఈ మూడు కర్మలను నిత్యం ఆచరించువాడు; కామం, క్రోధం, లోభం—ఈ మూడు అంతఃశత్రువులను దాటి పోయినవాడు; సమస్త ప్రాణుల పట్ల మైత్రీభావం కలిగినవాడు—అటువంటి ద్విజుడే నిజంగా బ్రాహ్మణుడని స్మరించబడతాడు.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
True brahminhood is characterized by Vedic learning joined to integrity: not commercializing sacred study, performing key dharmic duties (sacrifice, charity, righteous conduct), conquering desire-anger-greed, and cultivating friendliness toward all beings.
In Anuśāsana Parva’s instruction-focused setting, Mahādeva speaks a normative definition of a brāhmaṇa, shifting emphasis from mere social label to ethical and spiritual qualifications.