Shloka 57
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य यथाशक्ति यथा्हत: । व्यापार करनेवाले सदाचारी वैश्यको तिल, चन्दन और रसकी विक्री नहीं करनी चाहिये तथा ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्य--इस त्रिवर्गकका सब प्रकारसे यथाशक्ति यथायोग्य आतिथ्यसत्कार करना चाहिये ।।
sarvātithyaṁ trivargasya yathāśakti yathārhataḥ | śūdradharmaḥ paro nityaṁ śuśrūṣā ca dvijātiṣu |
శ్రీ మహేశ్వరుడు పలికెను— బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులైన త్రివర్ణులకు యథాశక్తి యథాయోగ్యంగా సమస్త విధాలా అతిథి సత్కారం చేయవలెను. శూద్రునకు పరమమూ నిత్యమూ అయిన ధర్మం ద్విజుల సేవ, శుశ్రూష. సత్యవాది, జితేంద్రియుడై తన ఇంటికి వచ్చిన అతిథిని భక్తితో సేవించు శూద్రుడు మహత్తర తపస్సు పుణ్యాన్ని సమకూర్చుకొనును; అతనికి సేవారూప ధర్మమే కఠిన తపస్సుగా మారును।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that hospitality should be offered appropriately and within one’s means, and that for a Śūdra the foremost, continual dharma is respectful service to the twice-born; truthful, self-controlled service to guests is itself a form of tapas that yields great merit.
In the Anuśāsana Parva’s instruction-focused setting, Śrī Maheśvara delivers a normative teaching on social and ethical duties—highlighting proper hospitality toward the three higher varṇas and defining service as the Śūdra’s principal religious discipline.