Shloka 1
2: बछ। अकाल - कुछ लोग 'ग्रहसूतकयो:” का अर्थ करते हैं "कारागारस्थाशौचवतो” इसके अनुसार जो जेलमें रह आया हो तथा जो जनन-मरण-सम्बन्धी अशौचसे युक्त हो ऐसे लोगोंका दिया हुआ क्षेत्रदान स्वीकार करनेपर तीन रात उपवास करनेसे प्रतिग्रह-दोषसे छुटकारा मिलता है। सप्तत्रिशर्दाधिकशततमोब< ध्याय: दानसे स्वर्गलोकमें जानेवाले राजाओंका वर्णन युधिछिर उवाच दानेन वर्ततेत्याह तपसा चैव भारत । तदेतन्मे मनोदु:खं व्यपोह त्वं पितामह । किंस्वित् पृथिव्यां होतन्मे भवान् शंसितुमरहति,युधिष्ठिरने पूछा--भरतनन्दन! पितामह! आप कहते हैं कि दान और तप दोनोंसे ही मनुष्य स्वर्गमें जाता है, परंतु मेरे मनमें संशयजनित दुःख हो रहा है। आप इसका निवारण कीजिये। इस पृथ्वीपर दान और तपमेंसे कौन-सा साधन श्रेष्ठ है, यह बतानेकी कृपा करें
yudhiṣṭhira uvāca | dānena vartate ity āha tapasā caiva bhārata | tad etan me mano-duḥkhaṁ vyapoh tvaṁ pitāmaha | kiṁ svit pṛthivyāṁ hotan me bhavān śaṁsitum arhati ||
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— ఓ భారతా! దానముచేతనూ, తపస్సుచేతనూ మనిషి స్వర్గలోకాన్ని పొందుతాడని మీరు చెప్పారు. కానీ సందేహజనితమైన దుఃఖం నా మనసును కలచివేస్తోంది—ఓ పితామహా, దానిని తొలగించండి. ఈ భూమిపై నా దృష్టిలో నిజంగా ఏది శ్రేష్ఠం—దానమా, తపస్సా? దయచేసి చెప్పండి.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic dilemma: both charity (dāna) and austerity (tapas) are praised as means to higher worlds, yet one must discern their relative excellence and proper application. It sets up Bhīṣma’s ethical clarification on how giving and self-discipline function as spiritual means.
In the Anuśāsana Parva’s instructional setting, Yudhiṣṭhira questions Bhīṣma. Troubled by doubt, he asks Bhīṣma to decide which is superior on earth—charity or austerity—since Bhīṣma has spoken of both as leading to heaven.