Shloka 11
Agastya-Māhātmya and Vasiṣṭha’s Protection of the Ādityas
Khalina Daityas; Sarayū Etiology
चिकित्सक: काण्डपृष्ठ: पुराध्यक्ष: पुरोहित: । सांवत्सरो वृथाध्यायी सर्वे ते शूद्रसम्मिता:
bhīṣma uvāca | cikitsakaḥ kāṇḍapṛṣṭhaḥ purādhyakṣaḥ purohitaḥ | sāṃvatsaro vṛthādhyāyī sarve te śūdrasammitāḥ ||
భీష్ముడు పలికెను— వైద్యవృత్తితో జీవించే వాడు, శాస్త్రవిద్యను అమ్మి జీవిక నడిపే వాడు, గ్రామ/పట్టణాధ్యక్షుడు, జీవనార్థం పురోహితకర్మ చేసే వాడు, సంవత్సరఫలాన్ని చెప్పే జ్యోతిష్కుడు, వేదశాస్త్రాలకు వెలుపల వ్యర్థగ్రంథాలు చదివే వాడు— వీరందరూ బ్రాహ్మణజన్మ కలిగినప్పటికీ శూద్రసములుగా భావింపబడుదురు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse asserts that Brahmin status is not merely hereditary; when a Brahmin abandons Vedic-śāstric discipline and turns learning or priestly functions into mere livelihood, or pursues non-authoritative/fruitless study, he is socially classified as ‘Śūdra-like’—a moral judgment about conduct and vocation.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhishma is enumerating categories of Brahmins whose occupations or modes of life are viewed as falling away from the ideal Brahminical standard, thereby affecting their recognized social-religious standing.