Shloka 5
दानशील-समाचारः, सत्कारः, अहिंसा च
Umā–Maheśvara Saṃvāda
इदं चैवापरं गुह्ुमप्रशस्तं निबोधत । अग्नेस्तु वृषलो नेता हविर्मूढाश्व योषित:,अब यह दूसरी उस गोपनीय बातको सुनो, जो उत्तम नहीं है अर्थात् निन्दनीय है। यदि शूद्र किसी द्विजके अग्निहोत्रकी अग्निको एक स्थानसे दूसरे स्थानको ले जाता है तथा मूर्ख स्त्रियाँ यज्ञ-सम्बन्धी हविष्यको ले जाती हैं--इस कार्यको जो धर्म ही समझता है, वह अधर्मसे लिप्त होता है। उसके ऊपर अग्नियोंका कोप होता है और वह शूद्रयोनिमें जन्म लेता है
idaṃ caivāparaṃ guhyaṃ apraśastaṃ nibodhata | agnestu vṛṣalo netā havirmūḍhāśva yoṣitaḥ ||
ఇప్పుడు మరొక గోప్యమైన విషయాన్ని విను—అది ప్రశంసనీయం కాదు, నిందనీయం. శూద్రుడు ద్విజుని అగ్నిహోత్రాగ్నిని ఒక చోటు నుంచి మరొక చోటుకు మోసుకెళ్తే, అలాగే అజ్ఞాన స్త్రీలు యజ్ఞహవిస్సును మోసుకెళ్తే; దీనినే ‘ధర్మం’ అని భావించే వాడు అధర్మంలో లిప్తుడవుతాడు.
धौग्य उवाच
Educational Q&A
The verse warns that certain ritual roles—specifically transporting the sacred sacrificial fire and carrying the oblation—are considered improper when performed by those deemed ritually unqualified in this normative framework. Treating such impropriety as ‘dharma’ is said to lead to adharma and adverse karmic consequences, symbolized by the anger of the sacred fires and an inferior rebirth.
Dhaugya continues an instruction on dharma by introducing a ‘secret’ but negative example (apraśasta). He lists actions regarded as blameworthy in sacrificial procedure—having a Śūdra transport the ritual fire and having ignorant women carry the havis—and states the moral-ritual consequence for endorsing such acts as righteous.