Shloka 19
Nārāyaṇa-tejas: Kṛṣṇa’s Vrata, the Fire-Manifestation, and the Sages’ Inquiry (अनुशासन पर्व, अध्याय १२६)
(दानेन तपसा चैव विष्णोरभ्यर्चनेन च । ब्राह्मण: स महाभाग तरेत् संसारसागरात् ।।
bhīṣma uvāca |
dānena tapasā caiva viṣṇor abhyarcaneṇa ca |
brāhmaṇaḥ sa mahābhāga taretsaṃsārasāgarāt ||
svakarmaśuddhasattvānāṃ tapobhir nirmalātmanām |
vidyayā gatamohānāṃ tāraṇāya hariḥ smṛtaḥ ||
tadarcana-paro nityaṃ tadbhaktas taṃ namaskuru |
tadbhaktā na vinaśyanti harīṣṭākṣara-parāyaṇāḥ ||
praṇavopāsanaparāḥ paramārthaparās tv iha |
etaiḥ pāvaya cātmānaṃ sarvapāpam apohya ca ||
svasti prāpruhi maitreya gṛhān sādhū vrajāmy aham |
etan manasi kartavyaṃ śreya evaṃ bhaviṣyati ||
భీష్ముడు పలికెను—“మహాభాగుడా! బ్రాహ్మణుడు దానం, తపస్సు, మరియు విష్ణువుని అభ్యర్చన ద్వారా సంసారసాగరాన్ని దాటుతాడు. స్వధర్మాచరణతో అంతఃకరణాన్ని శుద్ధి చేసుకున్నవారు, తపస్సుతో మనస్సు నిర్మలమైనవారు, విద్యతో మోహం తొలగినవారు—వారి తారణార్థం హరి స్మరణీయుడు; ఆయనను స్మరించగానే నిశ్చయంగా తారిస్తాడు. కాబట్టి నిత్యం ఆయనారాధనలో తత్పరుడై ఉండు, ఆయన భక్తుడై ఉండు, నిరంతరం నమస్కరించు. హరి అష్టాక్షర మంత్రంలో పరాయణులైన భక్తులు ఎప్పుడూ నశించరు. ఇక్కడ ప్రణవోపాసనలో నిమగ్నులై పరమార్థసాధనలో తత్పరులైన మహనీయుల మార్గాలతో నిన్ను నీవు పవిత్రం చేసుకో; సమస్త పాపాలను తొలగించు. మైత్రేయా, నీకు స్వస్తి కలుగుగాక; నేను ఇప్పుడు జాగ్రత్తగా నా ఆశ్రమానికి వెళ్తున్నాను. ఈ మాటను మనసులో నిలుపుకో; ఇదే నీ శ్రేయస్సు.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that liberation is attained through a triad of disciplines—charity, austerity, and devoted worship of Vishnu—supported by purity gained from one’s rightful duties and clarified by knowledge; remembrance and mantra-centered devotion to Hari are presented as unfailing means of deliverance.
Bhishma addresses Maitreya with concluding counsel: he urges steady Vishnu-devotion (including the eight-syllabled mantra and contemplation of Oṃ), advises self-purification by removing sin, and then takes leave, saying he will return to his hermitage and that Maitreya should keep the instruction in mind for his welfare.