Shloka 22

Adhyāya 122 — Śruta-vṛtta-yukta Brāhmaṇa and the Ethics of Dāna

Maitreya–Vyāsa Saṃvāda

Devanagari script

इतस्तवं राजपुत्रत्वाद्‌ ब्राह्माण्यं समवाप्स्यसि । कीट-योनिमें जन्म लेकर भी जो तुमने मेरा दर्शन किया, उसी पुण्यका यह फल है कि तुम राजपूत हुए और आज जो तुमने मेरी पूजा की, इसके फलस्वरूप तुम इस क्षत्रिय- योनिके पश्चात ब्राह्मणत्वको प्राप्त करोगे ।।

Transliteration

vyāsa uvāca | itas tvaṁ rājaputratvād brāhmaṇyaṁ samavāpsyasi | kīṭa-yonau janma labdhvāpi yo mayā darśitaḥ tvayā, tasya puṇyasya phalaṁ yat tvaṁ rājaputraḥ samabhavaḥ; adya ca yā mayi pūjā tvayā kṛtā, tasyāḥ phalena kṣatriya-yonim atikrāmya brāhmaṇatvaṁ prāpsyasi | go-brāhmaṇa-kṛte prāṇān hutvā ātmānaṁ raṇājire, rāja-kumāra, nānā-vidhān sukha-bhogān anubhūya ante yuddha-bhūmau gāṁ ca brāhmaṇāṁś ca rakṣituṁ prāṇān tyakṣyasi | tad-anantaraṁ brāhmaṇa-rūpeṇa yathāvat dakṣiṇā-yuktān yajñān anuṣṭhāya svarga-sukham upabhokṣyasi | tataḥ paścād avināśi brahma-svarūpaḥ san akṣayānandaṁ anubhaviṣyasi |

Translation

వ్యాసుడు అన్నాడు— ఈ స్థితి నుండి ముందుకు, రాజపుత్రుడైన కారణంగా, నీవు క్రమంగా బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందుతావు. కీటయోనిలో జన్మించినప్పటికీ నీవు నా దర్శనం పొందిన పుణ్యఫలమే నిన్ను రాజకుమారునిగా చేసింది; మరియు నేడు నీవు నన్ను పూజించిన ఫలంగా ఈ క్షత్రియ జన్మానంతరం నీవు బ్రాహ్మణుడవుతావు. ఓ రాజకుమారా! అనేక విధాల భోగసుఖాలను అనుభవించి, చివరికి గోరక్షణకై మరియు బ్రాహ్మణరక్షణకై యుద్ధభూమిలో ప్రాణాలను అర్పిస్తావు. అనంతరం బ్రాహ్మణరూపంలో తగిన దక్షిణలతో యజ్ఞాలను నిర్వహించి స్వర్గసుఖాన్ని అనుభవిస్తావు; చివరికి అవినాశి బ్రహ్మస్వరూపుడై అక్షయానందాన్ని అనుభూతి చెందుతావు.

Word by Word

• इतः: from here/thereafter
• इतः: Apadana
• Type: Indeclinable
• Root: इतस्
• Form: Avyaya (ablatival adverb)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: Gender: —, Case: Nominative, Number: Singular

• राजपुत्रत्वात्: from (the state of) being a king’s son
• राजपुत्रत्वात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: राजपुत्रत्व
• Form: Gender: Neuter, Case: Ablative, Number: Singular

• ब्राह्माण्यम्: brahminhood
• ब्राह्माण्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ब्राह्माण्य
• Form: Gender: Neuter, Case: Accusative, Number: Singular

• समवाप्स्यसि: you will attain
• समवाप्स्यसि: Karta
• Type: Verb
• Root: सम्-अव-आप्
• Form: Tense: Simple Future (Luṭ), Person: 2nd, Number: Singular, Voice: Parasmaipada

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa
• rāja-kumāra (a prince/royal son)
• go (cow/cows)
• brāhmaṇa (Brāhmaṇas)
• raṇājira (battlefield)
• svarga (heaven)
• brahman (ultimate reality)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Merit gained through reverent encounter with the wise (darśana) and sincere worship (pūjā) can elevate one’s future births; righteous Kṣatriya conduct culminates in self-sacrifice for protecting the vulnerable (cows and Brāhmaṇas), followed by ritual responsibility (yajña with dakṣiṇā) and ultimately spiritual consummation in imperishable Brahman and inexhaustible bliss.

What is happening in the narrative?

Vyāsa addresses a prince and foretells his karmic trajectory: earlier low birth is redeemed by the merit of seeing Vyāsa; present worship ensures that after a Kṣatriya life—ending in battlefield self-offering for the protection of cows and Brāhmaṇas—he will be reborn as a Brāhmaṇa, perform properly endowed sacrifices, enjoy heaven, and finally attain the imperishable Brahman-state.