Shloka 18
प्रतीप–गङ्गा संवादः तथा शंतनु–गङ्गा विवाहशर्तिः
Pratīpa and Gaṅgā; Śaṃtanu’s marriage condition
Devanagari script
आस्येन तु यदाहारं गोवन्मृगयते मुनि: । अथास्य लोक: सर्वो5यं सो5मृतत्वाय कल्पते,जब संन्यासी मुनि गाय-बैलोंकी तरह मुखसे ही आहार ग्रहण करता है, हाथ आदिका भी सहारा नहीं लेता, तब उसके द्वारा ये सब लोक जीत लिये गये समझे जाते हैं और वह मोक्षकी प्राप्तिके लिये समर्थ समझा जाता है
Translation
సన్న్యాసి ముని గోవులవలె కేవలం నోటితోనే ఆహారాన్ని స్వీకరించి, చేతులు మొదలైన వాటి సహాయాన్ని కూడా తీసుకోనప్పుడు, అతడు ఈ సమస్త లోకాలను జయించినవాడిగా భావింపబడతాడు; అమృతత్వం (మోక్షం) పొందుటకు యోగ్యుడవుతాడు।
Word by Word
आस्येनwith/by the mouth
आस्येन:
Karana
TypeNoun
Rootआस्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
यत्which/that
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
आहारम्food, intake
आहारम्:
Karma
TypeNoun
Rootआहार
FormMasculine, Accusative, Singular
गोवत्like a cow
गोवत्:
TypeIndeclinable
Rootगोवत्
मृगयतेseeks, looks for
मृगयते:
TypeVerb
Rootमृगय्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
मुनिःsage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
अथthen/thereupon
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अस्यof him/for him
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
लोकःworld (as a realm)
लोकः:
Karta
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वःentire, all
सर्वः:
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe/that (one)
सः:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अमृतत्वायfor immortality (moksha)
अमृतत्वाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootअमृतत्व
FormNeuter, Dative, Singular
कल्पतेis fit/suitable, becomes capable
कल्पते:
TypeVerb
Rootकॢप्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
Speaker
अद्टक उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes