Shloka 13
Ādi Parva, Adhyāya 90 — Pūror Vaṃśa, Kuru-Pravara, and the Janamejaya Line
Genealogical Recitation
(दुःखे न खिद्येन्न सुखेन माद्येत् समेन वर्तेत स धीरधर्मा । दिष्टं बलीय: समवेक्ष्य बुद्ध्या न सज्जते चात्र भृशं मनुष्य: ।।) जो दुःखमें खिन्न नहीं होता, सुखसे मतवाला नहीं हो उठता और सबके साथ समान भावसे बर्ताव करता है, वह धीर कहा गया है। विज्ञ मनुष्य बुद्धिसे प्रारब्धको अत्यन्त बलवान् समझकर यहाँ किसी भी विषयमें अधिक आसक्त नहीं होता। वैशम्पायन उवाच एवं ब्रुवाणं नृपतिं ययाति- मथाष्टक: पुनरेवान्वपृच्छत् । मातामहं सर्वगुणोपपन्नं तत्र स्थितं स्वर्गलोके यथावत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राजा ययाति समस्त सदगुणोंसे सम्पन्न थे और नातेमें अष्टकके नाना लगते थे। वे अन्तरिक्षमें वैसे ही ठहरे हुए थे, मानो स्वर्गलोकमें हों। जब उन्होंने उपर्युक्त बातें कहीं, तब अष्टकने उनसे पुनः प्रश्न किया
duḥkhe na khidyenn sukhenā mādyet samena varteta sa dhīradharmā | diṣṭaṁ balīyaḥ samavekṣya buddhyā na sajjate cātra bhṛśaṁ manuṣyaḥ || vaiśampāyana uvāca—evaṁ bruvāṇaṁ nṛpatiṁ yayātiṁ athāṣṭakaḥ punar evānvapṛcchat | mātāmahaṁ sarvaguṇopapannaṁ tatra sthitaṁ svargaloke yathāvat ||
దుఃఖంలో కుంగిపోని, సుఖంలో మత్తుడుకాని, అందరితో సమభావంగా ప్రవర్తించే వాడే ధీరధర్ముడు. విధి (ప్రారబ్ధం) అత్యంత బలవంతమని బుద్ధితో గ్రహించిన జ్ఞాని, ఇక్కడ ఏ విషయానికీ అతిగా ఆసక్తి చెందడు. వైశంపాయనుడు చెప్పెను—జనమేజయా! ఇలా పలుకుతున్న సర్వగుణసంపన్నుడైన రాజు యయాతి—అష్టకుని మాతామహుడు—అంతరిక్షంలో స్వర్గలోకంలో ఉన్నట్లే నిలిచి ఉన్నాడు. అతడు ఇలా చెప్పిన తరువాత అష్టకుడు అతనిని మళ్లీ ప్రశ్నించాడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Maintain equanimity: do not collapse in sorrow, do not become intoxicated by pleasure, treat all with even-mindedness, and recognize the force of destiny; therefore avoid excessive attachment to worldly conditions and objects.
Vaiśampāyana narrates that King Yayāti, positioned in the celestial mid-region as if in heaven, has just delivered an ethical reflection; after hearing it, Aṣṭaka—his maternal grandson—asks him another question, continuing their dialogue.