Shloka 11
Ādi Parva, Adhyāya 90 — Pūror Vaṃśa, Kuru-Pravara, and the Janamejaya Line
Genealogical Recitation
संस्वेदजा अण्डजाश्षोद्धिदश्न सरीसृपा: कृमयो<थाप्सु मत्स्या: । तथाश्मानस्तृणकाष्ठ॑ च सर्वे दिष्टक्षये स्वां प्रकृति भजन्ति,स्वेदज, अण्डज, उद्धिज्ज, सरीसूप, कृमि, जलमें रहनेवाले मत्स्य आदि जीव तथा पर्वत, तृण और काष्ठ--ये सभी प्रारब्ध-भोगका सर्वथा क्षय हो जानेपर अपनी प्रकृतिको प्राप्त हो जाते हैं
saṃsvedajā aṇḍajāś codbhidāś ca sarīsṛpāḥ kṛmayo ’thāpsu matsyāḥ | tathāśmānas tṛṇa-kāṣṭhaṃ ca sarve diṣṭa-kṣaye svāṃ prakṛtiṃ bhajanti ||
స్వేదజులు, అండజులు, ఉద్భిజ్జులు, సరిసృపాలు, కృములు, నీటిలో నివసించే మత్స్యాదులు—అలాగే రాళ్లు, గడ్డి, కట్టెలు—ఇవన్నీ, విధి నిర్దేశించిన ఫలభోగం పూర్తిగా క్షయమైనప్పుడు, తమ తమ స్వప్రకృతినే తిరిగి పొందుతాయి.
जटद्टक उवाच
Educational Q&A
All conditioned forms—living beings of every mode of birth and even seemingly inert things—persist only while their destined momentum (diṣṭa, the allotted karmic remainder) lasts; when it is exhausted, they revert to their own prakṛti (original nature). This encourages a dharmic perspective of impermanence and non-attachment.
The speaker (as given: Jaratkāru) makes a general doctrinal statement using a broad catalogue of beings and objects to illustrate a universal law: the exhaustion of destined karmic results leads to dissolution of the present state and a return to one’s inherent condition.