Shloka 2
Yayāti’s Request for Youth: Sons’ Refusals and Pūru’s Acceptance (ययातेः यौवन-विनिमयः)
यः समुत्पतितं क्रोधं निगृह्लाति हयं यथा । स यन्तेत्युच्यते सद्धिर्न यो रश्मिषु लम्बते,शुक्राचार्यने कहा--बेटी! मेरी विद्या द्वन्द्धरहित है। मेरा ऐश्वर्य ही उसका फल है। मुझमें दीनता, शठता, कुटिलता और अधर्मपूर्ण बर्ताव नहीं है। देवयानी! जो मनुष्य सदा दूसरोंके कठोर वचन (दूसरोंद्वारा की हुई अपनी निन्दा)-को सह लेता है, उसने इस सम्पूर्ण जगतपर विजय प्राप्त कर ली, ऐसा समझो। जो उभरे हुए क्रोधको घोड़ेके समान वशमें कर लेता है, वही सत्पुरुषोंद्वारा सच्चा सारथि कहा गया है। किंतु जो केवल बागडोर या लगाम पकड़कर लटकता रहता है, वह नहीं
yaḥ samutpatitaṁ krodhaṁ nigṛhṇāti hayaṁ yathā | sa yantety ucyate sadbhir na yo raśmiṣu lambate ||
ఎవడు అకస్మాత్తుగా ఉప్పొంగిన కోపాన్ని గుర్రంలా అదుపులో పెట్టగలడో, వాడినే సజ్జనులు నిజమైన సారథి అంటారు; కేవలం కళ్లెం పట్టుకుని వేలాడేవాడు (నిజమైన) నడిపేవాడు కాదు।
शुक्र उवाच
Educational Q&A
True mastery is inner restraint: the virtuous call a person a real ‘charioteer’ when he can check anger at the moment it rises, not when he merely maintains an outward show of control.
Śukra is instructing (in a moral, advisory tone) using a chariot metaphor: anger is like a powerful horse; the wise person governs it, whereas the unskilled person only clings to the reins without real command.