Shloka 42
Adhyāya 71: Kaca and the Saṃjīvanī-vidyā
Devayānī–Śukra Episode
वनाच्च वायु: सुरभि: प्रवायात् तस्मिन् काले तमृषिं लोभयन्त्या: । तथेत्युक्त्वा विहिते चैव तस्मिं- स्ततो ययौ सा55श्रमं कौशिकस्य,जब मैं ऋषिको लुभाने लगूँ, उस समय वनसे सुगन्धभरी वायु चलनी चाहिये। “तथास्तु” कहकर इन्द्रने जब इस प्रकारकी व्यवस्था कर दी, तब मेनका विश्वामित्र मुनिके आश्रमपर गयी
vanāc ca vāyuḥ surabhiḥ pravāyāt tasmin kāle tam ṛṣiṁ lobhayantyāḥ | tathety uktvā vihite caiva tasmiṁs tato yayau sāśramaṁ kauśikasya ||
నేను ఆ ఋషిని లొభింపజేయుటకు యత్నించు వేళ, అరణ్యమునుండి సువాసనభరితమైన గాలి వీయుగాక. ఇంద్రుడు “తథాస్తు” అని చెప్పి అట్లే ఏర్పాటుచేసెను; తదనంతరం మేనక కౌశికుడు (విశ్వామిత్రుడు) ఆశ్రమమునకు వెళ్లెను.
कण्व उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how sensory allure and carefully arranged circumstances can challenge even disciplined ascetics; it invites reflection on self-mastery (indriya-nigraha) and the ethical ambiguity of using power to disrupt another’s spiritual practice.
Kaṇva specifies a supportive condition for Menakā’s mission—let a fragrant forest breeze arise when she attempts to entice the sage. Indra agrees and makes the arrangement, after which Menakā proceeds to Viśvāmitra’s (Kauśika’s) hermitage.