Shloka 36
Adhyāya 71: Kaca and the Saṃjīvanī-vidyā
Devayānī–Śukra Episode
Devanagari script
तेजसा निर्दहेल्लोकान् कम्पयेद् धरणीं पदा । संक्षिपेच्च महामेरुं तूर्णमावर्तयेद् दिश:,वे अपने तेजसे सम्पूर्ण लोकोंको भस्म कर सकते हैं, पैरके आघातसे पृथ्वीको कँपा सकते हैं, विशाल मेरुपर्वतको छोटा बना सकते हैं और सम्पूर्ण दिशाओंमें तुरंत उलट-फेर कर सकते हैं
Translation
ఆయన తన తేజస్సుతో లోకాలను దహించగలడు; పాదఘాతంతో భూమిని కంపింపజేయగలడు; మహామేరువును కూడా సంకుచితం చేయగలడు; క్షణంలోనే దిశలను తలక్రిందులు చేయగలడు.
Word by Word
तेजसाby (their) splendor/power
तेजसा:
Karana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
निर्दहेत्could burn up
निर्दहेत्:
TypeVerb
Rootनिर्दह्
FormPotential (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
लोकान्worlds/people
लोकान्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Accusative, Plural
कम्पयेत्could shake
कम्पयेत्:
TypeVerb
Rootकम्पय् (कम्प् + णिच्)
FormPotential (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
धरणीम्the earth
धरणीम्:
Karma
TypeNoun
Rootधरणी
FormFeminine, Accusative, Singular
पदाwith (a) foot/step
पदा:
Karana
TypeNoun
Rootपद
FormNeuter, Instrumental, Singular
संक्षिपेत्could compress/make smaller
संक्षिपेत्:
TypeVerb
Rootसंक्षिप्
FormPotential (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
महामेरुम्the great Meru (mountain)
महामेरुम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहामेरु
FormMasculine, Accusative, Singular
तूर्णम्swiftly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम्
आवर्तयेत्could turn/whirl about
आवर्तयेत्:
TypeVerb
Rootआवर्तय् (आवृत् + णिच्)
FormPotential (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
दिशःthe directions
दिशः:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Accusative, Plural
Speaker
कण्व उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes