Shloka 18
अग्निशाप-प्रसंगः
Agni’s Curse and the Restoration of Ritual Order
श्रुत्वा तु तद् वचस्तेषामग्निमाहूय विश्वकृत्,देवताओं तथा ऋषियोंकी बात सुनकर विश्वविधाता ब्रह्माजीने प्राणियोंको उत्पन्न करनेवाले अविनाशी अग्निको बुलाकर मधुर वाणीमें कहा--'हुताशन! यहाँ समस्त लोकोंके स्रष्टा और संहारक तुम्हीं हो, तुम्हीं तीनों लोकोंको धारण करनेवाले हो, सम्पूर्ण क्रियाओंके प्रवर्तक भी तुम्हीं हो। अतः लोकेश्वर! तुम ऐसा करो जिससे अग्निहोत्र आदि क्रियाओंका लोप न हो। तुम सबके स्वामी होकर भी इस प्रकार मूढ़ (मोहग्रस्त) कैसे हो गये? तुम संसारमें सदा पवित्र हो, समस्त प्राणियोंकी गति भी तुम्हीं हो
śrutvā tu tad vacas teṣām agnim āhūya viśvakṛt | hutaśana! iha samasta-lokānāṁ sraṣṭā saṁhārakaś ca tvam eva, tvam eva trīṇi lokān dhārayasi, sarva-kriyāṇāṁ pravartakaś ca tvam | ataḥ lokeśvara! tvaṁ tathā kuru yena agnihotrādi-kriyāṇāṁ lopo na bhavet | tvaṁ sarvasya svāmī san api katham evaṁ mūḍho (mohagrastaḥ) abhavaḥ? tvaṁ loke sadā pavitraḥ, sarva-prāṇināṁ gatiś ca tvam eva |
దేవతలూ ఋషులూ చెప్పిన మాటలు విని, విశ్వసృష్టికర్త బ్రహ్మదేవుడు అవినాశి, ప్రజలను ఉత్పత్తి చేసే అగ్నిని పిలిపించి మృదువాక్యాలతో ఇలా అన్నాడు—“హే హుతాశన! సమస్త లోకాల సృష్టికర్త, సంహర్త నీవే; మూడు లోకాలను ధారించే వాడివి, సమస్త క్రియలను ప్రవృత్తి చేయించేవాడివి కూడా నీవే. కాబట్టి హే లోకేశ్వరా! అగ్నిహోత్రాది యజ్ఞక్రియలు నశించకుండా నీవు అలా చేయాలి. అందరి స్వామివై ఉండి కూడా నీవు ఇలా మోహగ్రస్తుడెట్లా అయ్యావు? లోకంలో నీవు సదా పవిత్రుడవు; సమస్త ప్రాణుల గతి కూడా నీవే.”
शौनक उवाच
Educational Q&A
Cosmic order (dharma) is sustained through rightly performed rites and responsibilities. Even a powerful agent like Agni must act without delusion so that essential sacrificial duties (e.g., Agnihotra) do not lapse, preserving the moral and ritual fabric of the worlds.
After hearing the concerns of the gods and seers, Brahmā calls Agni and admonishes him: Agni is central to sustaining the three worlds and to enabling ritual action, so he must ensure that sacrificial practices do not disappear and must abandon any bewilderment that has led to neglect.