Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Śakuntalā’s Satya-Discourse and the Recognition of Bharata (शकुन्तला–सत्योपदेशः; भरतप्रतिग्रहः)

पश्यन्तः स्त्रीगणास्तत्र वज्रपाणिं सम मेनिरे । अयं स पुरुषव्यात्रो रणे वसुपराक्रम:

paśyantaḥ strīgaṇās tatra vajrapāṇiṃ sama menire | ayaṃ sa puruṣavyāghro raṇe vasuparākramaḥ ||

అక్కడ చూస్తూనే స్త్రీల సమూహం ఆయనను వజ్రపాణి (ఇంద్రుడు) సమానుడిగా భావించింది—“ఇతడే ఆ పురుషవ్యాఘ్రుడు; యుద్ధంలో ఇతని పరాక్రమం వసువుల వలె దుర్ధర్షం.”

पश्यन्तःseeing
पश्यन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootपश्यत् (√पश्)
Formवर्तमान (शतृ), पुं, प्रथमा, बहुवचन
स्त्रीगणाःgroups of women
स्त्रीगणाः:
Karta
TypeNoun
Rootस्त्रीगण
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
वज्रपाणिम्Vajrapāṇi (Indra; 'he whose hand holds the thunderbolt')
वज्रपाणिम्:
Karma
TypeNoun
Rootवज्रपाणि
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
सम्indeed / altogether (intensifier)
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम्
मेनिरेthey thought / considered
मेनिरे:
TypeVerb
Root√मन्
Formलिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), आत्मनेपद, प्रथम, बहुवचन
अयम्this (man)
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
पुरुषव्याघ्रःtiger among men / best of men
पुरुषव्याघ्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुषव्याघ्र
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
वसुपराक्रमःone whose prowess is like that of the Vasus / having Vasu-like valor
वसुपराक्रमः:
Karta
TypeNoun
Rootवसुपराक्रम
Formपुं, प्रथमा, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
strīgaṇa (womenfolk)
V
Vajrapāṇi (Indra)
V
Vasus

Educational Q&A

The verse highlights how heroic reputation is formed through public perception: valor in battle is praised as an ideal, and extraordinary human strength is measured against divine archetypes (Indra, the Vasus), reinforcing the epic’s cultural ethic of kṣātra-tejas (martial excellence).

Women onlookers observe a renowned warrior and, struck by his appearance and prowess, liken him to Indra (Vajrapāṇi) and acclaim him as a ‘tiger among men’ whose battlefield might matches that of the Vasus.