Previous Verse
Next Verse

Shloka 68

आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः

Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition

यस्त्वासीद्‌ देवको नाम देवराजसमझ्युति: । स गन्धर्वपतिर्मुख्य: क्षितौ जज्ञे नराधिप:,इन्द्रके समान कान्तिमान्‌ राजा देवकके रूपमें इस पृथ्वीपर श्रेष्ठ गन्धर्वराज ही उत्पन्न हुआ था

yastvāsīd devako nāma devarājasamadyutiḥ | sa gandharvapatiḥ mukhyaḥ kṣitau jajñe narādhipaḥ ||

వైశంపాయనుడు పలికెను—మునుపు ‘దేవక’ అనే పేరుతో దేవరాజు ఇంద్రుని సమాన కాంతితో ఉన్నవాడు, భూమిపై మనుష్యుల నరాధిపతిగా జన్మించాడు—గంధర్వులలో ప్రధానాధిపతిగా.

यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
देवकःDevaka (name)
देवकः:
Karta
TypeNoun
Rootदेवक
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनामन्
देवराजसमद्युतिःhaving splendor equal to the king of gods (Indra)
देवराजसमद्युतिः:
Karta
TypeAdjective
Rootदेवराज-सम-द्युति
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
गन्धर्वपतिःlord of the Gandharvas
गन्धर्वपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगन्धर्वपति
FormMasculine, Nominative, Singular
मुख्यःchief, foremost
मुख्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootमुख्य
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षितौon the earth
क्षितौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षिति
FormFeminine, Locative, Singular
जज्ञेwas born
जज्ञे:
TypeVerb
Rootजन्
FormPerfect, 3, Singular, Atmanepada
नराधिपःking, ruler of men
नराधिपः:
Karta
TypeNoun
Rootनराधिप
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Devaka
I
Indra (Devarāja)
G
Gandharvas
E
Earth (kṣiti)

Educational Q&A

The verse presents an ideal of kingship: true sovereignty is associated with inner and outer brilliance—eminence, dignity, and excellence—likened to Indra’s radiance, implying that noble qualities can manifest across realms (divine to human) through birth and destiny.

Vaiśampāyana continues a genealogical/mythic account, stating that a being named Devaka—chief among the Gandharvas and radiant like Indra—took birth on earth as a human king.