Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः

Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition

वृत्र इत्यभिविख्यातो यस्तु राजन्‌ महासुर: । मणिमाजन्नाम राजर्षि: स बभूव नराधिप:,राजन! जो वृत्र नामसे विख्यात (और विक्षरका चौथा भाई) महान्‌ असुर था, वही पृथ्वीपर राजर्षि मणिमानके नामसे प्रसिद्ध भूपाल हुआ

vṛtra ity abhivikhyāto yas tu rājan mahāsuraḥ | maṇimān nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ ||

వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ రాజా! ‘వృత్ర’ అను నామముతో ప్రసిద్ధుడైన ఆ మహాసురుడే భూమిపై ‘మణిమాన్’ అను పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన రాజర్షి-రాజుగా జన్మించాడు.

वृत्रःVṛtra
वृत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootवृत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus (so called)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
अभिविख्यातःwell-known, renowned
अभिविख्यातः:
Karta
TypeAdjective
Rootअभि-विख्यात
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
महासुरःgreat asura (demon)
महासुरः:
Karta
TypeNoun
Rootमहासुर
FormMasculine, Nominative, Singular
मणिमान्Maṇimān (proper name)
मणिमान्:
Karta
TypeNoun
Rootमणिमत् (मणिमान्)
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
राजर्षिःroyal sage
राजर्षिः:
Karta
TypeNoun
Rootराजर्षि
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
बभूवbecame/was
बभूव:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
नराधिपःlord of men, king
नराधिपः:
Karta
TypeNoun
Rootनराधिप
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Vṛtra
M
Maṇimān
R
rājan (the king addressed)

Educational Q&A

The verse highlights transformation across births and statuses: a being famed as an Asura can later appear as a human king-sage, suggesting the complex workings of karma and the fluidity of identity in epic history.

Vaiśampāyana informs the king that the renowned Asura Vṛtra later took birth on earth as a ruler, known among humans as the royal sage Maṇimān.