Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः

Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition

दनायुषस्तु पुत्राणां चतुर्णा प्रवरो5सुर: । विक्षरो नाम तेजस्वी वसुमित्रो नृप: स्मृत:,दनायुके चार पुत्रोंमें जो सबसे बड़ा है, वह विक्षर नामक तेजस्वी असुर यहाँ राजा वसुमित्र बताया गया है

danāyuṣas tu putrāṇāṁ caturṇāṁ pravaro 'suraḥ | vikṣaro nāma tejasvī vasumitro nṛpaḥ smṛtaḥ ||

వైశంపాయనుడు పలికెను—దనాయు యొక్క నలుగురు కుమారులలో శ్రేష్ఠుడు తేజస్సుగల ‘విక్షర’ అను అసురుడు; ఇతడే ఈ కథనంలో ‘వసుమిత్ర’ అను రాజుగా స్మరించబడుతున్నాడు.

दनायुषःof Danāyu
दनायुषः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदनायु
FormMasculine, Genitive, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
पुत्राणाम्of (his) sons
पुत्राणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Genitive, Plural
चतुर्णाम्of four
चतुर्णाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootचतुर्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
प्रवरःthe foremost/eldest
प्रवरः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रवर
FormMasculine, Nominative, Singular
असुरःasura (demon)
असुरः:
Karta
TypeNoun
Rootअसुर
FormMasculine, Nominative, Singular
विक्षरःVikṣara (name)
विक्षरः:
Karta
TypeNoun
Rootविक्षर
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
तेजस्वीsplendid, powerful
तेजस्वी:
Karta
TypeAdjective
Rootतेजस्विन्
FormMasculine, Nominative, Singular
वसुमित्रःVasumitra (name)
वसुमित्रः:
Karta
TypeNoun
Rootवसुमित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
नृपःking
नृपः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Nominative, Singular
स्मृतःis said/remembered (as)
स्मृतः:
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Danāyu
V
Vikṣara
V
Vasumitra

Educational Q&A

The verse highlights the Itihāsa method of preserving memory: eminence is tied to lineage, and a person may be known under multiple names or identities (Vikṣara remembered as Vasumitra), reminding readers to track names carefully when assessing responsibility, reputation, and narrative continuity.

Vaiśampāyana is listing genealogical details: among Danāyu’s four sons, the eldest/foremost is introduced—Vikṣara, described as tejasvī, and identified in the tradition as the king Vasumitra.