Previous Verse
Next Verse

Shloka 124

आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः

Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition

प्रणष्टं भारतं वंशं स भूयो धारयिष्यति । एतत्‌ सोमवच: श्रुत्वा तथास्त्विति दिवौकस:,“तथा बड़े-बड़े महारथी वीरोंका संहार कर डालेगा। आधे दिनमें ही महाबाहु अभिमन्यु समस्त शत्रुओंके एक चौथाई भागको यमलोक पहुँचा देगा। तदनन्तर बहुत-से महारथी एक साथ ही उसपर टूट पड़ेंगे और वह महाबाहु उन सबका सामना करते हुए संध्या होते-होते पुनः मुझसे आ मिलेगा। वह एक ही वंशप्रवर्तक वीर पुत्रको जन्म देगा, जो नष्ट हुए भरतकुलको पुनः धारण करेगा।” सोमका यह वचन सुनकर समस्त देवताओंने “तथास्तु/ कहकर उनकी बात मान ली और सबने चन्द्रमाका पूजन किया। राजा जनमेजय! इस प्रकार मैंने तुम्हारे पिताके पिताका जन्म-रहस्य बताया है

praṇaṣṭaṃ bhārataṃ vaṃśaṃ sa bhūyo dhārayiṣyati | etat somavacaḥ śrutvā tathāstv iti divaukasaḥ |

“అతడు నశించిన భారత వంశాన్ని మళ్లీ నిలుపుతాడు.” సోముని ఈ వాక్యాలు విని దేవతలు “తథాస్తు” అని సమ్మతించారు.

प्रणष्टम्destroyed, lost
प्रणष्टम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्र-नश् (धातु) → प्रणष्ट (कृदन्त)
FormNeuter, Accusative, Singular
भारतंof the Bharatas
भारतं:
Karma
TypeAdjective
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
वंशम्lineage, dynasty
वंशम्:
Karma
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
भूयःagain, once more
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय-प्रयोग)
धारयिष्यतिwill uphold, will sustain
धारयिष्यति:
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
FormSimple Future (लृट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
एतत्this (statement/thing)
एतत्:
Karma
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
सोम-वचःSoma's word/speech
सोम-वचः:
Karma
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) → श्रुत्वा
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada-usage
तथाso, thus
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
अस्तुlet it be
अस्तु:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormImperative (लोट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
दिवौकसःthe gods, dwellers in heaven
दिवौकसः:
Karta
TypeNoun
Rootदिवौकस् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
Soma (Candra)
D
Divaukasaḥ (the gods)
B
Bhārata-vaṃśa (Bharata dynasty)

Educational Q&A

Even when a righteous lineage appears devastated, dharma is envisioned as continuing through responsibility-bearing successors; divine assent (“tathāstu”) underscores the moral weight of preserving social and dynastic order after catastrophe.

Soma makes a prophetic statement that a future heir will sustain the ruined Bharata line; the gods hear this and formally confirm it by saying “tathāstu,” signaling acceptance of the destined restoration.