Shloka 113
आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः
Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition
सोअभिमन्युर्बृहत्कीर्तिर्जुनस्य सुतो5भवत् । यस्यावतरणे राजन् सुरान् सोमो5ब्रवीदिदम्,भीमसेनको वायुका और अर्जुनको देवराज इन्द्रका अंश जानो। रूप-सौन्दर्यकी दृष्टिसे इस पृथ्वीपर जिनकी समानता करनेवाला कोई नहीं था, वे समस्त प्राणियोंका मन मोह लेनेवाले नकुल और सहदेव अश्विनीकुमारोंके अंशसे उत्पन्न हुए थे। वर्चा नामसे विख्यात जो चन्द्रमाका प्रतापी पुत्र था, वही महायशस्वी अर्जुनकुमार अभिमन्यु हुआ। जनमेजय! उसके अवतार-कालनमें चन्द्रमाने देवताओंसे इस प्रकार कहा--
vaiśampāyana uvāca |
so 'bhimanyur bṛhatkīrtir arjunasya suto 'bhavat |
yasyāvataraṇe rājan surān somo 'bravīd idam |
bhīmasenako vāyukā aṃśaḥ, arjunaś ca devarāja-indrasya aṃśa iti jānīhi |
rūpa-saundarya-dṛṣṭyā pṛthivyāṃ yeṣāṃ samatā kartum anyaḥ kaścid na śaknoti, te sarva-prāṇi-mano-hāriṇau nakula-sahadevau aśvinīkumārāṃśa-sambhūtau |
varcā nāma vikhyātaḥ yaḥ candramasaḥ pratāpī putraḥ sa eva mahāyaśasvī arjuna-kumāro 'bhimanyuḥ |
janamejaya! tasya avatāra-kāle candramā devatābhyaḥ evam uvāca —
ఆ అభిమన్యుడు—మహాకీర్తిగలవాడు—అర్జునుని కుమారుడై జన్మించెను. ఓ రాజా, అతని అవతరణ సమయంలో సోముడు (చంద్రుడు) దేవతలకు ఈ విధంగా పలికెను—
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames human excellence—strength, heroism, beauty, and fame—as aligned with cosmic order: great figures arise as ‘aṃśas’ (portions) of divine powers, suggesting that extraordinary capacities carry an ethical responsibility to uphold dharma rather than mere personal glory.
Vaiśampāyana explains Abhimanyu’s origin: he is identified with Varchas, the powerful son of Soma (the Moon), incarnating as Arjuna’s son. In the same context, the divine portions of Bhīma (Vāyu), Arjuna (Indra), and the twins Nakula–Sahadeva (Aśvins) are reiterated, and Soma is said to address the gods at the time of Abhimanyu’s descent.