Shloka 42
Śakuntalā-Janma-Nāmakaraṇa (Birth and Naming of Śakuntalā) | शकुन्तला-जन्म-नामकरणम्
भूगो: पुत्र: कविर्विद्वाउछुक्र: कविसुतो ग्रह: । त्रैलोक्यप्राणयात्रार्थ वर्षावर्षे भयाभये । स्वयम्भुवा नियुक्त: सन् भुवनं परिधावति,भगुके विद्वान् पुत्र कवि हुए और कविके पुत्र शुक्राचार्य हुए, जो ग्रह होकर तीनों लोकोंके जीवनकी रक्षाके लिये वृष्टि, अनावृष्टि तथा भय और अभय उत्पन्न करते हैं। स्वयम्भू ब्रह्माजीकी प्रेरणासे वे समस्त लोकोंका चक्कर लगाते रहते हैं
bhagoḥ putraḥ kavir vidvān ucchukraḥ kavisuto grahaḥ | trailokyaprāṇayātrārthaṃ varṣāvarṣe bhayābhaye | svayambhuvā niyuktaḥ san bhuvanaṃ paridhāvati |
వైశంపాయనుడు పలికెను—భగుని నుండి జ్ఞానవంతుడైన ఋషి కవి జన్మించాడు; కవికి కుమారుడైన శుక్రుడు గ్రహశక్తిగా నిలిచాడు. త్రిలోకాల ప్రాణయాత్ర నిలవడానికి అతడు వర్షం, అనావృష్టి, అలాగే భయం–అభయం అనే స్థితులను కలిగిస్తాడు. స్వయంభూ బ్రహ్మ నియోగంతో అతడు లోకములన్నిటిలో నిరంతరం పరిభ్రమిస్తాడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames natural and social conditions—rain and drought, fear and safety—as parts of a divinely commissioned cosmic administration. It suggests that sustaining life in the three worlds depends on regulated alternation and oversight, not random chance, reinforcing a dharmic view of order (ṛta/dharma) behind changing circumstances.
Vaiśampāyana is giving a genealogical-cosmological account: Bhaga begets the sage Kavi; Kavi begets Śukra, who is described not only as a revered figure but also as a graha (planetary power). Śukra, appointed by Brahmā, continually traverses the worlds and is said to generate rain/drought and fear/fearlessness for the maintenance of life across the three realms.