Shloka 19
Janamejaya’s Request for Expansion; Vaiśampāyana’s Authorization and Phalāśruti of the Mahābhārata
Jaya
नूनं मुक्तो वज़भूता स नागो भ्रष्टो नाकान्मन्त्रविस्रस्तकाय: । घूर्णन्नाकाशे नष्टसंज्ञो 5 भ्युपैति तीव्रान् निःश्वासान् निः:श्वसन् पन्नगेन्द्र:,निश्चय ही इन्द्रने उस नागराज तक्षकको त्याग दिया है। उसका विशाल शरीर मन्त्रद्वारा आवदृष्ट होकर स्वर्गलोकसे नीचे गिर पड़ा है। वह आकाशमें चक्कर काटता अपनी सुध-बुध खो चुका है और बड़े वेगसे लम्बी साँसें छोड़ता हुआ अग्निकुण्डके समीप आ रहा है
Janamejaya uvāca | nūnaṁ mukto vajrabhūtā sa nāgo bhraṣṭo nākān mantravisraṣṭakāyaḥ | ghūrṇann ākāśe naṣṭasaṁjño ’bhyupaiti tīvrān niḥśvāsān niḥśvasan pannagendraḥ ||
జనమేజయుడు అన్నాడు—నిశ్చయంగా ఆ నాగరాజు తక్షకుడు, ఇంద్రుని వజ్రాఘాతంలా తాకి, స్వర్గం నుండి పడిపోయాడు; మంత్రబలంతో అతని మహాకాయం కదిలి విడిపోయినట్లైంది. ఆకాశంలో తిరుగుతూ, స్పృహ కోల్పోయి, తీవ్రమైన దీర్ఘ నిశ్వాసాలు విడుస్తూ అగ్నికుండం వైపు దూసుకొస్తున్నాడు.
जनमेजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral tension between ritual power and righteous restraint: mantras and sacrifices can compel outcomes, yet their use raises ethical questions about vengeance, proportionality, and the king’s duty (dharma) to act without being consumed by wrath.
During Janamejaya’s snake-sacrifice (sarpa-satra), the recited mantras draw the serpent-king Takṣaka toward the sacrificial fire. Janamejaya observes that even Indra’s protection has failed; Takṣaka, disoriented and falling from heaven, is being pulled through the sky toward the fire-pit.