Shloka 25
परिक्षिद्वृत्तान्तप्रश्नः
Inquiry into Parīkṣit’s Conduct and the Beginnings of His Downfall
एते नस्तन्तवस्तात कालेन परिभक्षिता: । यत्त्वेतत् पश्यसि ब्रह्मन् मूलमस्यार्धभक्षितम्,“तपोधन! तुम्हीं अपने पूर्वजोंके कुलमें एकमात्र तन्तु बच रहे हो। ब्रह्मन्! आप जो हमें खशके गुच्छेका सहारा लेकर लटकते देख रहे हैं, यह खशका गुच्छा नहीं है, हमारे कुलका आश्रय है, जो अपने कुलको बढ़ानेवाला है। विप्रवर! इस खशकी जो कटी हुई जड़ें यहाँ आपकी दृष्टिमें आ रही हैं, ये ही हमारे वंशके वे तन्तु (संतान) हैं, जिन्हें कालरूपी चूहेने खा लिया है। ब्राह्णणण आप जो इस खशकी यह अधकटी जड़ देखते हैं, जिसके सहारे हम गड़्ढेमें लटक रहे हैं, यह वही एकमात्र संतान जरत्कारु है, जो तपस्यामें लगा है और ब्राह्मण देवता! जिसे आप चूहेके रूपमें देख रहे हैं, यह महाबली काल है
ete nas tantavas tāta kālena paribhakṣitāḥ | yattv etat paśyasi brahman mūlam asyārdhabhakṣitam ||
తక్షకుడు అన్నాడు—తాతా! మా వంశపు ఈ తంతువులను కాలమే కొరికివేసింది. ఓ బ్రాహ్మణా! నీవు చూస్తున్న ఈ అర్ధభక్షిత మూలమే మా కులానికి మిగిలిన ఆధారం; కాలగ్రాసంతో అది క్షీణించింది.
तक्षक उवाच
Educational Q&A
The verse stresses the ethical urgency of preserving dharma and lineage against the inevitable erosion of Time (Kāla). Human and familial continuity is fragile; delay and neglect allow ‘Time’ to consume what remains.
Takṣaka explains a symbolic scene: the ‘threads’ of their family have been consumed by Time, and the half-eaten ‘root’ represents the last remaining support of their lineage—what is left after Kāla has already destroyed most of it.