Shloka 82
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
अथ कम्मिंश्वित् काले वेदं ब्राह्मणं जनमेजय: पौष्यश्न क्षत्रियावुपेत्य वरयित्वोपाध्यायं चक्रतु:ः,एक समयकी बात है--ब्रह्मवेत्ता आचार्य वेदके पास आकर “जनमेजय और पौष्य' नामवाले दो क्षत्रियोंने उनका वरण किया और उन्हें अपना उपाध्याय बना लिया। तदनन्तर एक दिन उपाध्याय वेदने यजमानके कार्यसे बाहर जानेके लिये उद्यत हो उत्तंक नामवाले शिष्यको अग्निहोत्र आदिके कार्यमें नियुक्त किया और कहा--“वत्स उत्तंक! मेरे घरमें मेरे बिना जिस किसी वस्तुकी कमी हो जाय, उसकी पूर्ति तुम कर देना, ऐसी मेरी इच्छा है।' उत्तंकको ऐसा आदेश देकर आचार्य वेद बाहर चले गये
atha kasmiṁścid kāle vedaṁ brāhmaṇaṁ janamejayaḥ pauṣyaś ca kṣatriyāv upetya varayitvopādhyāyaṁ cakratuḥ | tad-anantaram ekadā upādhyāyo vedaḥ yajamāna-kāryeṇa bahir gantum udyataḥ san uttanka-nāma śiṣyam agnihotrādi-kārye niyujya uvāca—“vatsa uttanka! mama gṛhe mayi gate yasyāḥ kasyāścid vastuno nyūnatā bhavet, tasyāḥ pūrtiṁ tvaṁ kuryāḥ; eṣā mama icchā” iti | evam ājñāpayitvā ācāryo vedaḥ bahir jagāma |
ఒకసారి బ్రహ్మవేత్త అయిన ఆచార్య వేదుని వద్దకు జనమేజయుడు, పౌష్యుడు అనే ఇద్దరు క్షత్రియులు వచ్చి ఆయనను వరిచి తమ ఉపాధ్యాయుడిగా చేసుకున్నారు. తరువాత ఒక రోజు ఉపాధ్యాయ వేదుడు యజమానుని కార్యసంబంధంగా బయటకు వెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. అతడు ఉత్తంక అనే శిష్యుని అగ్నిహోత్రాది నిత్యకర్మలలో నియమించి ఇలా చెప్పాడు— “వత్స ఉత్తంకా! నేను లేని సమయంలో ఇంటిలో ఏ వస్తువైనా కొరత పడితే దానిని నీవే పూరించాలి— ఇదే నా కోరిక.” అని ఆజ్ఞాపించి ఆచార్య వేదుడు బయటకు వెళ్లాడు.
राम उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma in the guru–disciple bond: a student must safeguard the teacher’s household and maintain daily sacred duties (like Agnihotra) with vigilance, treating the guru’s needs as a personal responsibility.
Two Kshatriyas, Janamejaya and Pauṣya, choose the Brahmin Veda as their preceptor. Later, Veda leaves on sacrificial business and entrusts his disciple Uttanka with performing daily rites and ensuring that nothing in the household is lacking during his absence.