Shloka 42
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
तमुपाध्याय: प्रत्युवाच नैषा न्याय्या गुरुवृत्तिरन्येषामपि भैक्ष्योपजीविनां वृत्त्युपरोधं करोषि इत्येवं वर्तमानो लुब्धोडसीति,यह सुनकर उपाध्यायने कहा--“यह न्याययुक्त एवं श्रेष्ठ वृत्ति नहीं है। तुम ऐसा करके दूसरे भिक्षाजीवी लोगोंकी जीविकामें बाधा डालते हो; अतः लोभी हो (तुम्हें दुबारा भिक्षा नहीं लानी चाहिये)”
tam upādhyāyaḥ pratyuvāca—naiṣā nyāyyā guru-vṛttir anyeṣām api bhaikṣyopajīvināṁ vṛtty-uparodhaṁ karoṣi; ity evaṁ vartamāno lubdho ’si.
ఇది విని ఉపాధ్యాయుడు అన్నాడు—“ఇది న్యాయమైనది గానీ, శ్రేష్ఠమైన జీవనవృత్తి గానీ కాదు. ఇలా చేస్తే భిక్షపై జీవించే ఇతరుల జీవనోపాధికి కూడా నీవు అడ్డంకి అవుతావు; ఈ విధంగా ప్రవర్తించడం వల్ల నీవు లోభిగా కనిపిస్తున్నావు. కాబట్టి మళ్లీ భిక్ష కోసం వెళ్లకూడదు.”
राम उवाच
Educational Q&A
A livelihood must be pursued in a way that is fair and non-harmful to others. Even if one can obtain alms or resources, doing so in a manner that blocks others’ subsistence—especially the truly needy—violates propriety (nyāya/dharma) and reveals greed.
After hearing Rāma’s conduct regarding obtaining alms, the teacher (upādhyāya) responds with a moral reprimand: such behavior is not befitting a guru-like role, because it interferes with the livelihood of other alms-dependent people; therefore the teacher labels the conduct as greedy and discourages repeating it.