Shloka 35
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
Devanagari script
स॒ उपाध्यायवचनादरक्षद् गाः;: स चाहनि गा रक्षित्वा दिवसक्षये गुरुगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रत: स्थित्वा नमश्नक्रे,उपाध्यायकी आज्ञासे उपमन्यु गौओंकी रक्षा करने लगा। वह दिनभर गौओंकी रक्षामें रहकर संध्याके समय गुरुजीके घरपर आता और उनके सामने खड़ा हो नमस्कार करता
Translation
ఉపాధ్యాయుని వాక్యానుసారం ఉపమన్యు గోవులను కాపాడసాగాడు. అతడు పగలంతా గోవులను కాపాడి, సాయంకాలానికి గురుగృహానికి వచ్చి, ఉపాధ్యాయుని ఎదుట నిలబడి నమస్కరించేవాడు.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (स)
FormMasculine, Nominative, Singular
उपाध्याय-वचनात्from/according to the teacher's instruction
उपाध्याय-वचनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootउपाध्याय-वचन
FormNeuter, Ablative, Singular
अरक्षत्protected/guarded
अरक्षत्:
TypeVerb
Rootरक्ष्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
गाःcows
गाः:
Karma
TypeNoun
Rootगो
FormFeminine, Accusative, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (स)
FormMasculine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अहनिin the daytime/during the day
अहनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअहन्
FormNeuter, Locative, Singular
गाःcows
गाः:
Karma
TypeNoun
Rootगो
FormFeminine, Accusative, Plural
रक्षित्वाhaving protected
रक्षित्वा:
TypeVerb
Rootरक्ष्
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
दिवस-क्षयेat the end of the day
दिवस-क्षये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिवस-क्षय
FormMasculine, Locative, Singular
गुरु-गृहम्the teacher's house
गुरु-गृहम्:
Karma
TypeNoun
Rootगुरु-गृह
FormNeuter, Accusative, Singular
आगम्यhaving come/arrived
आगम्य:
TypeVerb
Rootआ-गम्
Formल्यप् (absolutive/gerund)
उपाध्यायस्यof the teacher
उपाध्यायस्य:
TypeNoun
Rootउपाध्याय
FormMasculine, Genitive, Singular
अग्रतःin front (of)
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः
स्थित्वाhaving stood
स्थित्वा:
TypeVerb
Rootस्था
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
नमःsalutation
नमः:
Karma
TypeNoun
Rootनमस्
FormNeuter, Accusative, Singular
चक्रेdid/made (performed)
चक्रे:
TypeVerb
Rootकृ
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Ātmanepada
Speaker
राम उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes