Shloka 163
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
तत्र च मया चक्र दृष्ट द्वादशारं षट् चैनं कुमारा: परिवर्तयन्ति तदपि किम् । पुरुषश्चापि मया दृष्ट: स चापि कः । अभश्वश्लातिप्रमाणो दृष्ट: स चापि क:,“वहीं मैंने एक चक्र भी देखा, जिसमें बारह अरे थे। छः: कुमार उस चक्रको घुमा रहे थे। वह भी क्या था? वहाँ एक पुरुष भी मेरे देखनेमें आया था। वह कौन था? तथा एक बहुत बड़ा अश्व भी दिखायी दिया था। वह कौन था?
tatra ca mayā cakraṃ dṛṣṭaṃ dvādaśāraṃ ṣaṭ ca enaṃ kumārāḥ parivartayanti tad api kim | puruṣaś cāpi mayā dṛṣṭaḥ sa cāpi kaḥ | abhaśvaślātipramāṇo dṛṣṭaḥ sa cāpi kaḥ |
అక్కడ నేను పన్నెండు అంచెలు గల ఒక చక్రాన్ని చూశాను. ఆ చక్రాన్ని ఆరుగురు కుమారులు తిప్పుతున్నారు—అది ఏమిటి? అక్కడ ఒక పురుషుడిని కూడా చూశాను—అతడు ఎవరు? ఇంకా అపారమైన పరిమాణం గల ఒక అశ్వాన్ని చూశాను—అది ఎవరు?
राम उवाच
Educational Q&A
The verse models dharmic inquiry: when confronted with powerful symbols (wheel, youths, man, great horse), one should seek their meaning rather than accept appearances. It points to a worldview where events and visions can carry layered, ethical-cosmic significance.
Rama reports a striking vision: a twelve-spoked wheel being turned by six youths, along with the sight of a man and an enormous horse. He asks repeatedly who or what these figures are, indicating that the scene is symbolic and requires interpretation within the story’s larger frame.