Shloka 124
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
तदेवं गते न शक्तो5हं तीक्षणहृदयत्वात् तं शापमन्यथा कर्तु गम्यतामिति । तमुत्तड़क: प्रत्युवाच भवताहमन्नस्याशुचिभावमालक्ष्य प्रत्यनुनीत: प्राक् च तेडभिहितम्,“अतः ऐसी दशामें कठोरहृदय होनेके कारण मैं उस शापको बदलनेमें असमर्थ हूँ। इसलिये आप जाइये।” तब उत्तंक बोले--'राजन्! आपने अन्नकी अपवित्रता देखकर मुझसे क्षमाके लिये अनुनय-विनय की है, किंतु पहले आपने कहा था कि “तुम शुद्ध अन्नको दूषित बता रहे हो, इसलिये संतानहीन हो जाओगे।” इसके बाद अन्नका दोषयुक्त होना प्रमाणित हो गया, अत: आपका यह शाप मुझपर लागू नहीं होगा”
tad evaṃ gate na śakto 'haṃ tīkṣṇa-hṛdayatvāt taṃ śāpam anyathā kartuṃ gamyatām iti | tam uttankaḥ pratyuvāca: bhavatāham annasyāśuci-bhāvam ālakṣya pratyanunītaḥ prāk ca te 'bhihitam—“ataḥ …” |
అతడు అన్నాడు: “ఇలా జరిగిపోయిన తర్వాత, నా హృదయ కాఠిన్యంవల్ల ఆ శాపాన్ని మార్చలేను; కాబట్టి నీవు వెళ్లిపో.” ఉత్తంకుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు: “రాజా! మీరు అన్నం అపవిత్రమని గ్రహించినప్పుడు నన్ను ప్రసన్నం చేయడానికి వినయంగా వేడుకున్నారు; కానీ ముందుగా మీరు—‘నిర్దోషమైన అన్నాన్ని దూషిస్తున్నావు, అందువల్ల నీవు సంతానహీనుడవు’ అని చెప్పారు. ఇప్పుడు అన్నంలో దోషం నిరూపితమైంది; కాబట్టి ఆ శాపం నాపై వర్తించదు.”
राम उवाच
Educational Q&A
Words—especially curses—must align with truth and fairness. When a judgment is based on a mistaken premise (here, the supposed purity of the food), its moral force collapses once the error is exposed; dharma requires that blame and its consequences not be imposed unjustly.
Rama refuses to retract a curse, citing his own severity. Uttanka counters that the earlier accusation against him (that he falsely called pure food impure) has been disproven, so the curse should not apply to him.