Adhyaya 212
सुभद्राहरणम् (Subhadrā-haraṇa: Arjuna’s Taking of Subhadrā and the Dvārakā Assembly’s Response)
Upa-parva: Subhadrā-haraṇa (Abduction/Elopement of Subhadrā) Episode
Vaiśaṃpāyana reports that Arjuna, permitted after discussion and with Vāsudeva’s awareness, proceeds toward Raivataka and prepares a richly equipped chariot. Subhadrā performs worship and auspicious rites, circumambulates the mountain, and departs toward Dvārakā; Arjuna rapidly approaches and places her onto the chariot, departing swiftly for his own city. Seeing Subhadrā being carried away, Dvārakā’s soldiery raises an alarm and reports to the Sudharmā assembly. The sabhāpāla sounds the war-drum; Bhoja-Vṛṣṇi-Andhaka leaders assemble, take seats, and hear the report of Arjuna’s action. Many react with anger and order immediate preparations—chariots, weapons, armor, horses—creating a crowded mobilization scene. Balarāma (Halāyudha), described as intoxicated and imposing, rebukes the group for unreflective outrage in Kṛṣṇa’s presence and instructs them to learn the ‘mahāmati’ Kṛṣṇa’s intention and then act accordingly. The assembly accepts the counsel, sits again, and a speaker (Kāmapāla) voices a grievance: Arjuna, honored due to Kṛṣṇa, is accused of repaying hospitality with affront and of forcibly taking Subhadrā, prompting vows of retaliation—setting the stage for negotiation versus escalation.
Chapter Arc: नियम-भंग का बोझ लेकर धनंजय धर्मराज से कहता है—मैंने आपको द्रौपदी के साथ देखकर प्रतिज्ञा तोड़ी; अब वनवास ही मेरा प्रायश्चित्त है। → पाँचों पाण्डवों और कृष्णा के बीच प्रेम, एकता और मर्यादा का सूक्ष्म संघर्ष उभरता है—एक ओर भ्रातृ-स्नेह रोकना चाहता है, दूसरी ओर क्षत्रिय-धर्म और वचन-पालन अर्जुन को आगे धकेलते हैं। साथ ही ‘राजा कर ले पर रक्षा न करे तो पापी’ जैसी उक्ति राज्य-धर्म की कठोर कसौटी याद दिलाती है, मानो यह अध्याय भी धर्म के लेखे-जोखे में बँधा हो। → अर्जुन का निर्णायक वचन—‘वनवासो गमिष्यामि… समयो हि नः कृतः’—और उसी क्षण उसका घर-गृहस्थी, भाई-बंधु, तथा द्रौपदी के निकट सुख को त्यागकर तीर्थयात्रा/वनगमन के लिए उठ खड़ा होना। → धर्मराज की आज्ञा/स्वीकृति के साथ अर्जुन का प्रस्थान निश्चित होता है; कथा का केंद्र अब हस्तिनापुर के अंतःपुर से हटकर वन, तीर्थ और यात्रा के अनुशासन पर टिक जाता है। → अर्जुन की तीर्थयात्रा में कौन-सा प्रसंग उसे महान अस्त्रों, मित्रताओं और आगामी संघर्षों की ओर ले जाएगा—यह प्रश्न अगले अध्यायों के लिए द्वार खोल देता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ ३ “लोक मिलाकर कुल ३४३ श्लोक हैं) #सस्न का + (अमन (अर्जुनवनवासपर्व) दादशाधिकद्धिशततमो< ध्याय: अर्जुनके द्वारा ब्राह्मणके गोधनकी रक्षाके लिये नियमभंग और वनकी ओर प्रस्थान वैशम्पायन उवाच एवं ते समयं कृत्वा न्यवसंस्तत्र पाण्डवा: | वशे शस्त्रप्रतापेन कुर्वन्तो5न्यान् महीक्षित:
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ జనమేజయా! ఈ విధంగా ‘సమయ’ (నియమం) స్థిరపరచుకొని పాండవులు అక్కడ నివసించసాగారు. తమ అస్త్రశస్త్రాల ప్రతాపంతో ఇతర రాజులను వశపరచి ఉంచేవారు.
Verse 2
तेषां मनुजसिंहानां पज्चानाममितौजसाम् | बभूव कृष्णा सर्वेषां पार्थानां वशवर्तिनी,कृष्णा मनुष्योंमें सिंहके समान वीर और अमित तेजस्वी उन पाँचों पाण्डवोंकी आज्ञाके अधीन रहती थी
మనుష్యసింహులైన, అపార పరాక్రమశాలులైన ఆ ఐదుగురు పార్థులందరి సంకల్పానుసారంగా కృష్ణా (ద్రౌపది) వారి ఆజ్ఞాధీనంగా నివసించెను।
Verse 3
ते तया तैश्व सा वीरै: पतिभि: सह पठ्चभि: । बभूव परमप्रीता नागैभोंगवती यथा
ఆ ఐదుగురు వీరపతులతో ఆమె (ద్రౌపది) మరియు ఆమెతో వారు పరమ సంతోషంగా నివసించిరి—నాగులతో నిండిన భోగవతి నగరి మరింత కాంతివంతమగునట్లుగా।
Verse 4
वर्तमानेषु धर्मेण पाण्डवेषु महात्मसु । व्यवर्धन् कुरव: सर्वे हीनदोषा: सुखान्विता:,महात्मा पाण्डवोंके धर्मानुसार बर्ताव करनेके कारण समस्त कुरुवंशी निर्दोष एवं सुखी रहकर निरन्तर उन्नति करने लगे
మహాత్ములైన పాండవులు ధర్మానుసారంగా ప్రవర్తించుచుండగా, కురువంశీయులందరూ దోషరహితులై సుఖసంపన్నులై నిరంతరం అభివృద్ధి చెందిరి।
Verse 5
अथ दीर्घेण कालेन ब्राह्मणस्य विशाम्पते । कस्यचित् तस्करा जहु: केचिद् गा नृपसत्तम,महाराज! तदनन्तर दीर्घकालके पश्चात् एक दिन कुछ चोरोंने किसी ब्राह्मणकी गौएँ चुरा लीं
ప్రజాధిపతీ! దీర్ఘకాలానంతరం ఒకనాడు కొందరు దొంగలు ఒక బ్రాహ్మణుని గోవులను అపహరించిరి, ఓ నృపశ్రేష్ఠా।
Verse 6
ह्वियमाणे धने तस्मिन् ब्राह्मण: क्रोधमूर्च्छित: । आगम्य खाण्डवप्रस्थमुदक्रोशत् स पाण्डवान्
ఆ ధనం (గోధనం) తీసుకుపోతుండగా, ఆ బ్రాహ్మణుడు కోపావేశంతో మూర్ఛితుడై ఖాండవప్రస్థానికి వచ్చి పాండవులను గొంతెత్తి పిలిచెను।
Verse 7
हियते गोधन क्षुद्रेनशंसैरकृतात्मभि: । प्रसह चास्मद्विषयादभ्यधावत पाण्डवा:,“पाण्डवो! हमारे गाँवसे कुछ नीच, क्रूर और पापात्मा चोर जबरदस्ती गोधन चुराकर लिये जा रहे हैं। उसकी रक्षाके लिये दौड़ो
వైశంపాయనుడు పలికెను— “మన గోధనాన్ని నీచులు, క్రూరులు, పాపాత్ములు, అసంయములు అయిన దొంగలు బలవంతంగా తోలుకొని పోతున్నారు. మన సీమ నుండి దాన్ని తరిమికొని వెళ్తున్నారు—ఓ పాండవులారా, దాని రక్షణకు పరుగెత్తండి।”
Verse 8
ब्राह्मणस्य प्रशान्तस्य हविर्ध्वाड्क्षै: प्रलुप्पते । शार्दूलस्य गुहां शून्यां नीच: क्रोष्टाभिमर्दति,“आज एक शान्तस्वभाव ब्राह्मणका हविष्य कौए लूटकर खा रहे हैं। नीच सियार सिंहकी सूनी गुफाको रौंद रहा है
వైశంపాయనుడు పలికెను— “ఈ రోజు శాంతస్వభావుడైన, సంయముడైన బ్రాహ్మణుని హవిస్సును కాకులు లాక్కొని తింటున్నాయి. నీచమైన నక్క పులి ఖాళీ గుహను తొక్కుతూ అవమానిస్తోంది।”
Verse 9
अरक्षितारं राजानं बलिषड्भागहारिणम् | तमाहु: सर्वलोकस्य समग्र पापचारिणम्
వైశంపాయనుడు పలికెను— “ప్రజలను రక్షించని రాజు, అయినా పన్నుగా ఆరవ భాగాన్ని వసూలు చేస్తే, అతడిని సమస్త లోకముల దృష్టిలో సంపూర్ణ పాపాచారిగా ప్రకటిస్తారు।”
Verse 10
ब्राह्मणस्वे हते चौरैर्धर्मार्थे च विलोपिते । रोखूयमाणे च मयि क्रियतामस्त्रधारणम्
వైశంపాయనుడు పలికెను— “నా వంటి బ్రాహ్మణుని ధనాన్ని దొంగలు తీసుకుపోతున్నారు; నా ఆవు పోయినందున పాలు మొదలైన హవిస్సు లేక ధర్మమూ అర్థమూ క్షీణిస్తున్నాయి; నేను ఇక్కడికి వచ్చి విలపిస్తున్నాను. ఓ పాండవులారా, (దొంగలను శిక్షించుటకు) ఆయుధాలు ధరించండి।”
Verse 11
वैशम्पायन उवाच रोरूयमाणस्याभ्याशे भृशं विप्रस्य पाण्डव: । तानि वाक्यानि शुश्राव कुन्तीपुत्रो धनंजय:
వైశంపాయనుడు పలికెను— తీవ్రంగా విలపిస్తున్న ఆ బ్రాహ్మణుని సమీపంలో కుంతీపుత్రుడైన పాండవుడు ధనంజయుడు (అర్జునుడు) ఆ మాటలను వినెను।
Verse 12
आयुधानि च यत्रासन् पाण्डवानां महात्मनाम्
మహాత్ములైన పాండవుల ఆయుధాలు ఉంచబడిన అదే స్థలంలో ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు కృష్ణా (ద్రౌపది)తో ఏకాంతంగా కూర్చున్నాడు. అందువల్ల పాండుపుత్రుడు అర్జునుడు అంతఃపురంలో ప్రవేశించలేకపోయాడు; ఆయుధాలు లేకుండా దొంగలను వెంబడించలేకపోయాడు.
Verse 13
कृष्णया सह तत्रास्ते धर्मराजो युधिष्ठिर: । सम्प्रवेशाय चाशक्तो गमनाय च पाण्डव:
అక్కడే ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు కృష్ణా (ద్రౌపది)తో ఏకాంతంగా ఉన్నాడు. అందువల్ల పాండవుడు (అర్జునుడు) లోపలికి ప్రవేశించలేకపోయాడు; బయటకు వెళ్లలేకపోయాడు.
Verse 14
तस्य चार्तस्य तैर्वाक्यैश्लोद्यमान: पुन: पुन: । आक्रन्दे तत्र कौन्तेयश्चिन्तयामास दु:खित:
ఆ ఆర్త బ్రాహ్మణుని మాటలచేత పదేపదే ప్రేరేపింపబడి, అక్కడ అతని విలాపం మరింత పెరిగినప్పుడు, కౌంతేయుడు అర్జునుడు దుఃఖంతో ఆలోచించసాగాడు.
Verse 15
हियमाणे धने तस्मिन् ब्राह्मणस्य तपस्विन: । अश्रुप्रमार्जनं तस्य कर्तव्यमिति निश्चय:,“इस तपस्वी ब्राह्मणके गोधनका अपहरण हो रहा है; अतः ऐसे समयमें इसके आँसू पोंछना मेरा कर्तव्य है। यही मेरा निश्चय है
ఆ తపస్వి బ్రాహ్మణుని ధనం అపహరింపబడుతున్నప్పుడు అతడు నిశ్చయించుకున్నాడు—“ఇలాంటి వేళ అతని కన్నీళ్లు తుడవడం నా కర్తవ్యం.”
Verse 16
उपक्षेपणजो<धर्म: सुमहान् स्यान्महीपते: । यद्यस्य रुदतो द्वारि न करोम्यद्य रक्षणम्
ఓ మహీపతే! ఈ రోజు ద్వారమున ఏడుస్తున్న ఈ బ్రాహ్మణుని నేను రక్షించకపోతే, నిర్లక్ష్యమున పుట్టిన మహాధర్మభ్రంశం రాజుపై పడుతుంది.
Verse 17
अनास्तिक्यं च सर्वेषामस्माकमपि रक्षणे | प्रतितिछेत लोके5स्मिन्नधर्मश्वैव नो भवेत्
ఇక ఈ లోకంలో ఇది స్థిరపడుతుంది—మేమందరం శరణాగతుని రక్షణధర్మంలో కూడా శ్రద్ధలేనివారమని; అందువల్ల అధర్మం కూడా నిశ్చయంగా మాకు అంటుతుంది.
Verse 18
अनादृत्य तु राजानं गते मयि न संशय: । अजाततशशत्रोर्नुपतेर्मम चैवानृतं भवेत्,“यदि राजाका अनादर करके मैं घरके भीतर चला जाऊँ, तो महाराज अजातशत्रुके प्रति मेरी प्रतिज्ञा मिथ्या होगी
నేను రాజును అవమానించి లోపలికి వెళ్లిపోతే, సందేహమే లేదు—మహారాజు అజాతశత్రువు పట్ల కూడా, నా పట్ల కూడా నా మాట అసత్యమవుతుంది.
Verse 19
अनुप्रवेशे राज्ञस्तु वनवासो भवेन्मम । सर्वमन्यत् परिद्वतं धर्षणात् तु महीपते:
రాజు సమక్షంలో లోపలికి ప్రవేశిస్తే నాకు వనవాసమే గతి. మహీపతి అవమానం తప్ప మిగతావన్నీ తుచ్ఛం; అందుచేత అవి ఉపేక్ష్యమే.
Verse 20
अधर्मो वै महानस्तु वने वा मरणं मम । शरीरस्य विनाशेन धर्म एव विशिष्यते
రాజు తిరస్కారంతో నియమభంగపు మహాదోషం నాకు కలగనివ్వండి, లేదా అడవిలోనే నా మరణం కలగనివ్వండి; అయినా ఈ శరీరం నశించినా ధర్మమే—ప్రత్యేకించి గోవులు, బ్రాహ్మణుల రక్షణ—శ్రేష్ఠం.
Verse 21
एवं विनिश्चित्य ततः कुन्तीपुत्रो धनंजय: । अनुप्रविश्य राजानमापृच्छय च विशाम्पते
ఇలా దృఢనిశ్చయం చేసుకొని కుంతీపుత్రుడు ధనంజయుడు తరువాత రాజు సమక్షంలో ప్రవేశించి, ఓ ప్రజాపతీ, వినయంతో ఆయనను వీడ్కోలు కోరాడు.
Verse 22
धनुरादाय संहृष्टो ब्राह्मणं प्रत्यभाषत । जनमेजय! ऐसा निश्चय करके कुन्तीकुमार धनंजयने राजासे पूछकर घरके भीतर प्रवेश करके धनुष ले लिया और (बाहर आकर) प्रसन्नतापूर्वक ब्राह्मणसे कहा-- || २१६ || ब्राह्मणागम्यतां शीघ्रं यावत् परधनैषिण:
వైశంపాయనుడు పలికెను—ధనుస్సు ఎత్తుకొని హర్షభరితుడైన అర్జునుడు బ్రాహ్మణునితో ఇలా అన్నాడు. “జనమేజయా! ఇలా నిశ్చయించుకొని కుంతీపుత్రుడు ధనంజయుడు ముందుగా రాజుని అనుమతి అడిగి, ఇంటిలోనికి ప్రవేశించి ధనుస్సు తీసుకొని, బయటికి వచ్చి ఆనందంగా బ్రాహ్మణునితో పలికెను— ‘విప్రవరా! త్వరగా రండి; పరధనలోభులైన ఆ క్షుద్ర దొంగలు దూరంగా వెళ్లిపోకముందే మనిద్దరం కలిసి అక్కడికి చేరుదాం. నేను ఇప్పుడే దొంగల చేతుల నుండి మీ గోధనాన్ని విడిపించి మీకు తిరిగి ఇస్తాను.’”
Verse 23
न दूरे ते गता: क्षुद्रास्तावद् गच्छावहे सह । यावन्निवर्तयाम्यद्य चौरहस्तादू धनं तव
వైశంపాయనుడు పలికెను—“ఆ క్షుద్ర దొంగలు ఇంకా దూరంగా వెళ్లలేదు. రండి, వారు తప్పించుకునేలోపే మనిద్దరం వెంటనే కలిసి పోదాం. ఈ రోజే దొంగల చేతుల నుండి మీ ధనాన్ని తిరిగి పొందించి మీకు అందజేస్తాను.”
Verse 24
सो<नुसृत्य महाबाहुर्धन्वी वर्मी रथी ध्वजी । शरैर्विध्वस्य तांश्नौरानवजित्य च तद् धनम्
వైశంపాయనుడు పలికెను—అలా చెప్పి మహాబాహువు అర్జునుడు ధనుస్సు ధరించి, కవచం ధరించి, ధ్వజమున్న రథంపై ఎక్కి ఆ దొంగలను వెంబడించాడు. బాణాలతో వారిని ఛిన్నాభిన్నం చేసి, జయించి, ఆ గోధనాన్ని తిరిగి పొందాడు.
Verse 25
ब्राह्म॒णं समुपाकृत्य यश: प्राप्प च पाण्डव: । ततस्तद् गोधन पार्थों दत्त्वा तस्मै द्विजातये
వైశంపాయనుడు పలికెను—బ్రాహ్మణుని సమీపించి అతనిని సంతృప్తిపరచి పాండవుడు యశస్సు పొందెను. ఆపై పార్థుడు ఆ సమస్త గోధనాన్ని ఆ ద్విజునికి ఇచ్చి అతనిని ఆనందింపజేసి నిర్మల కీర్తిని సంపాదించెను.
Verse 26
आजगाम पुरं वीर: सव्यसाची धनंजय: । सो5भिवाद्य गुरून् सर्वान् सर्वेश्वाप्पभिनन्दित:
వైశంపాయనుడు పలికెను—వీరుడు సవ్యసాచి ధనంజయుడు తన నగరానికి తిరిగి వచ్చెను. అక్కడికి చేరి సమస్త గురువులకు, పెద్దలకు నమస్కరించెను; అందరూ అతనిని ప్రశంసించి అభినందించిరి.
Verse 27
धर्मराजमुवाचेदं व्रतमादिश मे प्रभो । समय: समतिक्रान्तो भवत्संदर्शने मया
అతడు ధర్మరాజుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు—“ప్రభూ, ఈ వ్రతాన్ని నాకు ఉపదేశించండి. మీ దర్శనార్థం ఎదురుచూస్తుండగా నియత సమయం దాటిపోయింది.”
Verse 28
वनवासो गमिष्यामि समयो होष न: कृत: । इसके बाद अर्जुनने धर्मराजसे कहा--'प्रभो! मैंने आपको द्रौपदीके साथ देखकर पहलेके निश्चित नियमको भंग किया है; अत: आप इसके लिये मुझे प्रायश्रित्त करनेकी आज्ञा दीजिये। मैं वनवासके लिये जाऊँगा; क्योंकि हमलोगोंमें यह शर्त हो चुकी है” || २७ न्् इत्युक्तो धर्मराजस्तु सहसा वाक्यमप्रियम्
వైశంపాయనుడు చెప్పెను—“నేను వనవాసానికి వెళ్తాను; ఎందుకంటే మన మధ్య ఇదే ఒప్పందం కుదిరింది.” అని చెప్పి అర్జునుడు ధర్మరాజుని ఇలా వేడుకున్నాడు—“ప్రభూ! ద్రౌపదితో కలిసి మిమ్మల్ని చూసి నేను ముందే నిర్ణయించిన నియమాన్ని భంగం చేశాను; కాబట్టి ప్రాయశ్చిత్తానికి అనుమతి ఇవ్వండి. శిక్షగా వనవాసాన్నే నేను స్వీకరిస్తాను; మన మధ్య అలాంటి షరతు ఉంది.” అర్జునుని నోట ఈ అకస్మాత్తు, అనిష్టమైన మాట విని ధర్మరాజ యుధిష్ఠిరుడు దుఃఖంతో కుంగి, తడబడే స్వరంతో అన్నాడు—“నీవు ఇలా ఎందుకు చేస్తున్నావు?” తరువాత ధర్మసీమలను ఎప్పుడూ దాటని రాజు వినయంగా తన సోదరుడు గుడాకేశ ధనంజయునితో అన్నాడు—“అనఘా! నన్ను ప్రమాణంగా భావిస్తే, నా మాట విను.”
Verse 29
कथमित्यब्रवीद् वाचा शोकार्त: सज्जमानया । युधिष्ठिरो गुडाकेशं भ्राता भ्रातरमच्युतम्
శోకంతో కుంగిన యుధిష్ఠిరుడు తడబడే స్వరంతో తన సోదరుడు గుడాకేశ (అర్జునుడు)ను ఉద్దేశించి—“నీవు ఇలా ఎందుకు చేస్తున్నావు?” అని అన్నాడు. అనిష్టమైన మాటలు విన్నప్పటికీ ధర్మసీమల్లో నిలిచిన రాజు వినయంగా మళ్లీ అతనిని బోధించబోయాడు.
Verse 30
उवाच दीनो राजा च धनंजयमिदं वच: । प्रमाणमस्मि यदि ते मत्त: शृूणु वचोडनघ
అప్పుడు దుఃఖంతో కుంగిన రాజు ధనంజయునితో ఇలా అన్నాడు—“అనఘా! నన్ను ప్రమాణంగా భావిస్తే, నా మాట విను.”
Verse 31
अनुप्रवेशे यद् वीर कृतवांस्त्वं मम प्रियम् । सर्व तदनुजानामि व्यलीक॑ न च मे हृदि
వైశంపాయనుడు చెప్పెను—“వీరా! లోపలికి ప్రవేశించడం ద్వారా నీవు నాకు ప్రీతికరమైనదే చేశావు. అందుచేత ఆ కార్యానికి నేను సంపూర్ణ అనుమతి ఇస్తున్నాను; నా హృదయంలో ఏ అసంతృప్తి లేదు.”
Verse 32
गुरोरनुप्रवेशो हि नोपघातो यवीयस: । यवीयसोअबनुप्रवेशो ज्येष्ठस्य विधिलोपक:
అన్నయ్య ఇంట్లో భార్యతో కూర్చుని ఉన్నప్పుడు తమ్ముడు అక్కడికి వెళ్లడం దోషం కాదు; కానీ తమ్ముడు ఇంట్లో ఉన్నప్పుడు అన్నయ్య అక్కడికి ప్రవేశించడం జ్యేష్ఠుని ధర్మ-క్రమాన్ని, శిష్టాచారాన్ని భంగం చేసే ఉల్లంఘన అవుతుంది.
Verse 33
निवर्तस्व महाबाहो कुरुष्व वचनं मम । न हि ते धर्मलोपो$5स्ति न च ते धर्षणा कृता
కాబట్టి, మహాబాహో, తిరిగి రా; నా మాటను నెరవేర్చు. నీ ధర్మానికి ఏ హానీ కలగలేదు, నీవు నన్ను అవమానించలేదు; అందువల్ల వనవాస ఆలోచనను విడిచిపెట్టు.
Verse 34
अर्जुन उवाच न व्याजेन चरेद् धर्ममिति मे भवतः श्रुतम् । न सत्याद् विचलिष्यामि सत्येनायुधभालभे
అర్జునుడు అన్నాడు—ప్రభూ, ధర్మాన్ని ముసుగులతో, సాకులతో ఆచరించకూడదని మీ నోటినుంచే విన్నాను. అందుచేత సత్యంపై ప్రమాణం చేసి, ఆయుధాలను స్పర్శించి నేను ప్రకటిస్తున్నాను—సత్యం నుండి నేను చలించను.
Verse 35
(आज्ञा तु मम दातव्या भवता कीर्तिवर्धन | भवदाज्ञामृते किंचिन्न कार्यमिति निश्चितम् ।।
యశోవర్ధన! నాకు వనవాసానికి మీ ఆజ్ఞ ఇవ్వండి; మీ ఆజ్ఞ లేకుండా నేను ఏ కార్యమూ చేయను—ఇది నా దృఢ నిశ్చయం. వైశంపాయనుడు చెప్పాడు—రాజుని అనుమతి పొందిన అర్జునుడు వనచర్యా దీక్షను స్వీకరించి, పన్నెండు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో నివసించుటకు బయలుదేరాడు.
Verse 113
श्रुत्वैव च महाबाहुर्मा भैरित्याह त॑ द्विजम् । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! वह ब्राह्मण निकट आकर बहुत रो रहा था। पाण्डुपुत्र कुन्तीनन्दन धनंजयने उसकी कही हुई सारी बातें सुनीं और सुनकर उन महाबाहुने उस ब्राह्मणसे कहा--'डरो मत”
అది విన్న వెంటనే మహాబాహువు ఆ ద్విజునితో అన్నాడు—“భయపడకు.”
Verse 211
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत विदुरागमनराज्यम्भपर्वमें युन्दोपयुन्दोपाख्यानविषयक दो सौ ग्यारहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ఇట్లు శ్రీమహాభారత ఆదిపర్వమున, విదురాగమనము మరియు రాజ్యసంబంధ విషయముల ఉపపర్వములో, యుంద-ఉపయుంద ఉపాఖ్యానవిషయక రెండువందల పదకొండవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।
Verse 212
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि अर्जुनवनवासपर्वणि अर्जुनतीर्थयात्रायां दादशाधिकद्विशततमो< ध्याय:
ఇట్లు శ్రీమహాభారత ఆదిపర్వమున, అర్జునవనవాసపర్వములో, అర్జున తీర్థయాత్రావిషయక రెండువందల పన్నెండవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।
Frequently Asked Questions
The chapter frames a conflict between perceived dishonor (hospitality and kinship expectations in Dvārakā) and the legitimacy of Arjuna’s action as an alliance-forming marriage move, raising questions of consent, procedure, and retaliatory justice.
Collective action should be preceded by epistemic discipline: ascertain intent, context, and legitimate authority (here, Kṛṣṇa’s stance) before escalating a dispute into organized retaliation.
No explicit phalaśruti appears in this passage; its meta-function is narrative: it models how institutional deliberation and senior counsel can interrupt rapid escalation in a kinship-political crisis.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.