Shloka 11

कद्रू-इन्द्र-स्तुतिः तथा नागानां तापनिवृत्तिः

Kadrū’s Hymn to Indra and the Nāgas’ Distress

Devanagari script

चन्द्रवृद्धिक्षयवशादुद्वृत्तोर्मिसमाकुलम्‌ । पाञ्चजन्यस्य जननं रत्नाकरमनुत्तमम्‌,चन्द्रमाकी वृद्धि और क्षयके कारण उसकी लहरें बहुत ऊँचे उठतीं और उतरती थीं (उसमें ज्वार-भाटे आया करते थे), अतः वह उत्ताल-तरंगोंसे व्याप्त जान पड़ता था। उसीने पांचजन्य शंखको जन्म दिया था। वह रत्नोंका आकर और परम उत्तम था

Transliteration

candravṛddhikṣayavaśād udvṛttormisamākulam | pāñcajanyasya jananaṃ ratnākaram anuttamam ||

Translation

చంద్రుని వృద్ధి-క్షయాల ప్రభావంతో సముద్రం ఉప్పొంగే అలలతో కలతపడి ఉండెను; అందుచేత అది ఉద్ధృత తరంగాలతో నిండినట్లు కనిపించెను. ఆ పరమోత్తమ రత్నాకరమే పాంచజన్య శంఖానికి జన్మనిచ్చెను.

Word by Word

• {'candra': 'the moon', 'vṛddhi': 'increase, waxing', 'kṣaya': 'decrease, waning', 'vaśāt': 'due to, under the influence of', 'udvṛtta': 'uplifted, swollen, surging', 'ūrmi': 'wave', 'samākula': 'filled with, crowded, agitated', 'pāñcajanya': 'the conch named Pāñcajanya (later associated with Kṛṣṇa)', 'janana': 'birth, producing, generation', 'ratnākara': 'mine of jewels

• the ocean', 'anuttama': 'unsurpassed, supreme'}

Speaker

शौनक उवाच

Characters & Entities

• Śaunaka
• Candra (Moon)
• Ratnākara (Ocean)
• Pāñcajanya (conch)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights how cosmic rhythms (the moon’s waxing and waning) govern the natural world, and it frames the ocean as a sacred, life-producing source—an image of ordered causality and auspicious origins rather than random chaos.

What is happening in the narrative?

Śaunaka describes the ocean’s tide-driven turbulence and states that from this supreme ocean arose the conch Pāñcajanya, a famed divine object later known as Kṛṣṇa’s conch.