Shloka 4
Adhyāya 196: Droṇa’s Conciliatory Counsel and Karṇa’s Suspicion of Counsel (मन्त्र-नय-विवादः)
ततो<ब्रुवन् लोकगुरुं समेता भयात् तीव्रान्मानुषाणां च वृद्धया । तस्माद् भयादुद्धिजन्त: सुखेप्सव: प्रयाम सर्वे शरणं भवन्तम्,चन्द्रमा, इन्द्र, वरुण, कुबेर, साध्यगण, रुद्रगण, वसुगण, दोनों अश्विनीकुमार तथा अन्य सब देवता मिलकर जहाँ सृष्टिकर्ता प्रजापति ब्रह्माजी रहते थे, वहाँ गये। वहाँ जाकर वे सब देवता लोकगुरु ब्रह्माजीसे बोले--'भगवन्! मनुष्योंकी संख्या बहुत बढ़ रही है। इससे हमें बड़ा भय लगता है। उस भयसे हम सबलोग व्याकुल हो उठे हैं और सुख पानेकी इच्छासे आपकी शरणमें आये हैं!
tato ’bruvan lokaguruṁ sametā bhayāt tīvrān mānuṣāṇāṁ ca vṛddhyā | tasmād bhayād udvijantaḥ sukhepsavaḥ prayāma sarve śaraṇaṁ bhavantaṁ ||
అప్పుడు చంద్రుడు, ఇంద్రుడు, వరుణుడు, కుబేరుడు, సాధ్యగణాలు, రుద్రగణాలు, వసుగణాలు, ఇద్దరు అశ్వినీకుమారులు మరియు ఇతర దేవతలందరూ కలిసి లోకగురువైన సృష్టికర్త ప్రజాపతి బ్రహ్మదేవుని వద్దకు వెళ్లారు. మనుష్యుల సంఖ్య విపరీతంగా పెరిగినందున వారు తీవ్రమైన భయంతో కలవరపడ్డారు. అక్కడికి చేరి వారు ఇలా అన్నారు—“భగవన్! మనుష్యుల సంఖ్య అత్యధికమైంది; అందువల్ల మాకు మహాభయం. ఆ భయంతో వ్యాకులమై, క్షేమాన్ని కోరుతూ మేము మీ శరణు వచ్చాము.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
When imbalance arises in the world (here, the unchecked increase of humans), the proper response is to seek wise, legitimate authority for guidance. The verse highlights a dharmic model of governance: problems of collective welfare are addressed by approaching the locus of responsibility and insight (Brahmā/Prajāpati), rather than by impulsive action.
A group of deities—led by major gods and divine collectives—assemble and go to Brahmā/Prajāpati. They express fear that the number of humans has grown excessively and, distressed, they seek Brahmā’s protection and counsel to restore balance.