Shloka 14
Ādi-parva, Adhyāya 187: Drupada’s Inquiry and the Dharma Debate on Draupadī’s Marriage
सुखं दु:खं महद् हस्वं कर्म यत् समुपागतम् | (धनुर्वेदे च वेदे च योगेषु विविधेषु च । न तं पश्यामि मेदिन्यां ब्राह्मणाभ्यधिको भवेत् ।। मन्त्रयोगबलेनापि महता55त्मबलेन वा । जृम्भयेयुरमुं लोकमथवा द्विजसत्तमा: ।।) जामदग्न्येन रामेण निर्जिता: क्षत्रिया युधि,इसमें शक्ति और महान् उत्साह है। यदि यह असमर्थ होता तो स्वयं ही धनुषके पास जानेका साहस नहीं करता। सम्पूर्ण लोकोंमें देवता, असुर आदिके रूपमें विचरनेवाले पुरुषोंका ऐसा कोई कार्य नहीं है, जो ब्राह्मणोंके लिये असाध्य हो। ब्राह्मगलोग जल पीकर, हवा खाकर अथवा फलाहार करके (भी) दृढ़तापूर्वक व्रतका पालन करते हैं। अतः वे शरीरसे दुबले होनेपर भी अपने तेजके कारण अत्यन्त बलवान होते हैं। ब्राह्मण भला-बुरा, सुखद-दुःखद और छोटा-बड़ा जो भी कर्म प्राप्त होता है, कर लेता है; अतः किसी भी कर्मको करते समय उस ब्राह्मणका अपमान नहीं करना चाहिये। मैं भूमण्डलमें ऐसे किसी पुरुषको नहीं देखता जो धरनुर्वेद, वेद तथा नाना प्रकारके योगोंमें ब्राह्मणसे बढ़-चढ़कर हो। श्रेष्ठ ब्राह्मण मन्त्रबल, योगबल अथवा महान् आत्मबलसे इस सम्पूर्ण जगत्को स्तब्ध कर सकते हैं। (अतः उनके प्रति तुच्छ बुद्धि नहीं रखनी चाहिये।) देखो, जमदग्निनन्दन परशुरामजीने अकेले ही (सम्पूर्ण) क्षत्रियोंको युद्धमें जीत लिया था
sukhaṁ duḥkhaṁ mahad hasvaṁ karma yat samupāgatam | (dhanurvede ca vede ca yogeṣu vividheṣu ca | na taṁ paśyāmi medinyāṁ brāhmaṇābhyadhiko bhavet || mantrayogabalena api mahatā ātmabalenā vā | jṛmbhayeyur amuṁ lokam athavā dvijasattamāḥ ||) jāmadagnyena rāmeṇa nirjitāḥ kṣatriyā yudhi |
వైశంపాయనుడు అన్నాడు— “బ్రాహ్మణునికి ఏ కార్యం వచ్చినా—సుఖదమైనా దుఃఖదమైనా, పెద్దదైనా చిన్నదైనా—అతడు దానిని స్వీకరించి నిర్వర్తిస్తాడు; కాబట్టి ఏ విధిలో నిమగ్నుడైన బ్రాహ్మణుని అవమానించకూడదు. ధనుర్వేదం, వేదం, మరియు యోగాల వివిధ శాస్త్రాలలో భూమిపై బ్రాహ్మణునికంటే అధికుడెవ్వరూ నాకు కనిపించరు. మంత్రబలం, యోగబలం లేదా మహాత్మబలం ద్వారా శ్రేష్ఠ ద్విజులు ఈ సమస్త లోకాన్నే స్థంభింపజేయగలరు. చూడండి—జమదగ్నినందన రాముడు (పరశురాముడు) ఒంటరిగా యుద్ధంలో క్షత్రియులను జయించాడు।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage teaches that a Brahmin, grounded in learning, discipline, and spiritual power, should not be insulted while performing any duty—whether the task is pleasant or painful, great or small—because Brahmins are portrayed as capable of extraordinary feats through Vedic knowledge, mantra, yoga, and inner strength.
Vaiśampāyana emphasizes the exceptional capacities attributed to Brahmins and supports the claim with a famous example: Paraśurāma (Rāma Jāmadagnya), a Brahmin warrior-sage, is said to have defeated the Kṣatriyas in battle, illustrating the theme of Brahmin potency even in martial domains.