Shloka 8
धृष्टद्युम्नेन समागतक्षत्रियगणगणना
Dhṛṣṭadyumna’s Enumeration of Assembled Kṣatriyas
Devanagari script
दृष्टवा स पुनरेवर्षिन्नदीं हैमवर्ती तदा । चण्डग्राहवतीं भीमां तस्या: स्रोतस्यपातयत्,(इस तरह घूमते-घूमते) महर्षिने पुन: हिमालय पर्वतसे निकली हुई एक भयंकर नदीको देखा, जिसमें बड़े प्रचण्ड ग्राह रहते थे। उन्होंने फिर उसीकी प्रखर धारामें अपने-आपको डाल दिया
Translation
ఇలా తిరుగుతూ మహర్షి మళ్లీ హిమాలయమునుండి పుట్టిన, ఉగ్ర గ్రాహములతో కూడిన భయంకరమైన నదిని చూచెను; ఆపై తనను తానే ఆమె ఉద్ధృత ప్రవాహంలో పడవేసుకొనెను।
Word by Word
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), parasmaipada (usage-neutral for ktvā), non-finite
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, nominative, singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
Formmasculine, nominative, singular
नदीम्a river
नदीम्:
Karma
TypeNoun
Rootनदी
Formfeminine, accusative, singular
हैमवतीम्Himalayan; originating from Himavat
हैमवतीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहैमवती
Formfeminine, accusative, singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
चण्डग्राहवतीम्having fierce crocodiles (alligators)
चण्डग्राहवतीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचण्डग्राहवत्
Formfeminine, accusative, singular
भीमाम्terrible
भीमाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभीम
Formfeminine, accusative, singular
तस्याःof that (river)
तस्याः:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formfeminine, genitive, singular
स्रोतसिin the current/stream
स्रोतसि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्रोतस्
Formneuter, locative, singular
अपातयत्caused (himself) to fall; threw (himself) down
अपातयत्:
TypeVerb
Rootपत्
Formलङ् (imperfect), parasmaipada, 3rd, singular, active, past
Speaker
गन्धर्व उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes