Shloka 40
धृष्टद्युम्नेन समागतक्षत्रियगणगणना
Dhṛṣṭadyumna’s Enumeration of Assembled Kṣatriyas
Devanagari script
सच तां पूरयामास लक्ष्म्या लक्ष्मीवतां वर: । अयोध्यां व्योम शीतांशु: शरत्काल इवोदित:,जैसे शीतल किरणोंवाले चन्द्रमा शरत्कालमें उदित हो आकाशको अपनी ज्योत्स्नासे जगमग कर देते हैं, उसी प्रकार लक्ष्मीवानोंमें श्रेष्ठ नरेशने उस अयोध्यापुरीको शोभासे परिपूर्ण कर दिया
Translation
లక్ష్మీవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ నరేశుడు అయోధ్యను శోభతో నింపెను; శరదృతువులో ఉదయించిన శీతాంశు చంద్రుడు ఆకాశాన్ని జ్యోత్స్నతో నింపినట్లే.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
ताम्that (city)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
पूरयामासfilled, made full
पूरयामास:
TypeVerb
Rootपूर्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
लक्ष्म्याwith splendor/fortune
लक्ष्म्या:
Karana
TypeNoun
Rootलक्ष्मी
FormFeminine, Instrumental, Singular
लक्ष्मीवताम्of the fortunate/splendid ones
लक्ष्मीवताम्:
TypeAdjective
Rootलक्ष्मीवत्
FormMasculine, Genitive, Plural
वरःthe best, the foremost
वरः:
Karta
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine, Nominative, Singular
अयोध्याम्Ayodhyā (the city)
अयोध्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootअयोध्या
FormFeminine, Accusative, Singular
व्योमthe sky
व्योम:
Karma
TypeNoun
Rootव्योमन्
FormNeuter, Accusative, Singular
शीतांशुःthe moon (cool-rayed one)
शीतांशुः:
Karta
TypeNoun
Rootशीतांशु
FormMasculine, Nominative, Singular
शरत्कालःthe autumn season
शरत्कालः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशरत्काल
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
उदितःrisen, arisen
उदितः:
TypeAdjective
Rootउदित
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (kta), उद् + इ (उदेति)
Speaker
गन्धर्व उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes