Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

धृष्टद्युम्नेन समागतक्षत्रियगणगणना

Dhṛṣṭadyumna’s Enumeration of Assembled Kṣatriyas

राजा कल्माषपादो<थयं वीर्यवान्‌ प्रथितो भुवि | स एषो<5स्मिन्‌ वनोद्देशे निवसत्यतिभीषण:,ये भूमण्डलमें विख्यात पराक्रमी राजा कल्माषपाद हैं। ये ही इस वनमें अत्यन्त भीषण रूप धारण करके रहते हैं

rājā kalmāṣapādo 'thāyaṃ vīryavān prathito bhuvi | sa eṣo 'smin vanoddeśe nivasaty atibhīṣaṇaḥ ||

వసిష్ఠుడు అన్నాడు— “ఇతడు భూమండలమంతటా ప్రసిద్ధుడైన పరాక్రమశాలి రాజు కల్మాషపాదుడు. ఇతడే ఈ అరణ్యప్రదేశంలో అత్యంత భయంకర రూపం ధరించి నివసిస్తున్నాడు।”

राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कल्माषपादःKalmāṣapāda (the king named so)
कल्माषपादः:
Karta
TypeNoun
Rootकल्माषपाद
FormMasculine, Nominative, Singular
अथnow/then
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अयम्this (one)
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
वीर्यवान्mighty/possessing valor
वीर्यवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रथितःrenowned
प्रथितः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रथित
FormMasculine, Nominative, Singular
भुविon earth/in the world
भुवि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभू
FormFeminine, Locative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
एषःthis very one
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
वन-उद्देशेin a region/part of the forest
वन-उद्देशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवनोद्देश
FormMasculine, Locative, Singular
निवसतिdwells/lives
निवसति:
TypeVerb
Rootनि-√वस्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
अति-भीषणःvery terrible
अति-भीषणः:
Karta
TypeAdjective
Rootअतिभीषण
FormMasculine, Nominative, Singular

वसिष्ठ उवाच

वसिष्ठ (Vasiṣṭha)
कल्माषपाद (Kalmāṣapāda)
वनोद्देश (forest tract/region)

Educational Q&A

The verse underscores how worldly fame and royal valor can be overshadowed by a terrifying transformation, pointing to the ethical idea that power is fragile and that one’s condition can change drastically due to forces such as curses, wrongdoing, or fate—hence the need for restraint and dharmic conduct.

Vasiṣṭha identifies a fearsome figure living in a forest region as none other than the famous king Kalmāṣapāda, emphasizing both his former renown and his present dreadful state.