Shloka 45
Drupada’s Putrakāmeṣṭi: The Sacrificial Birth of Dhṛṣṭadyumna and Kṛṣṇā
Devanagari script
कृत्यकाल उपस्थास्ये पितृनिति घटोत्कच: । आमन्त्र्य रक्षसां श्रेष्ठ: प्रतस्थे चोत्तरां दिशम्,“जब मेरी आवश्यकता होगी, उस समय मैं स्वयं अपने पितृवर्गकी सेवामें उपस्थित हो जाऊँगा।' यों कहकर राक्षसश्रेष्ठ घटोत्कच पाण्डवोंसे आज्ञा लेकर उत्तर दिशाकी ओर चला गया
Translation
ఘటోత్కచుడు అన్నాడు— “కార్యకాలం వచ్చినప్పుడు నేను స్వయంగా పితృజనుల సేవలో హాజరవుతాను.” అని చెప్పి, రాక్షసశ్రేష్ఠుడైన ఘటోత్కచుడు పాండవుల అనుమతి తీసుకొని ఉత్తర దిశగా ప్రయాణమయ్యాడు.
Word by Word
कृत्यकालेat the time of need/duty
कृत्यकाले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकृत्यकाल
FormMasculine, Locative, Singular
उपस्थास्येI shall attend/stand by
उपस्थास्ये:
Karta
TypeVerb
Rootउप-स्था
FormSimple Future (Luṭ), First, Singular, Parasmaipada
पितॄन्the fathers/ancestors
पितॄन्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Accusative, Plural
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
घटोत्कचःGhaṭotkaca
घटोत्कचः:
Karta
TypeNoun
Rootघटोत्कच
FormMasculine, Nominative, Singular
आमन्त्र्यhaving taken leave/after requesting permission
आमन्त्र्य:
TypeVerb
Rootआ-मन्त्र्
FormLyap (absolutive/gerund), Active
रक्षसाम्of the rākṣasas
रक्षसाम्:
TypeNoun
Rootरक्षस्
FormNeuter, Genitive, Plural
श्रेष्ठःthe best, foremost
श्रेष्ठः:
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतस्थेset out, departed
प्रतस्थे:
TypeVerb
Rootप्र-स्था
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Ātmanepada
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
उत्तराम्northern
उत्तराम्:
TypeAdjective
Rootउत्तर
FormFeminine, Accusative, Singular
दिशम्direction
दिशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Accusative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes