Shloka 10
Ādi-parva Adhyāya 141: Bhīma–Hiḍimba Confrontation and Protective Discourse
Devanagari script
निषादी पज्चपुत्रा तु जातुषे तत्र वेश्मनि । कारणाभ्यागता दग्धा सह पुत्रैरनागसा,वारणावतके उस लाक्षागृहमें निषाद जातिकी एक स्त्री किसी कारणवश अपने पाँच पुत्रोंके साथ आकर ठहर गयी थी। वह बेचारी निरपराध होनेपर भी उसमें पुत्रोंसहित जलकर भस्म हो गयी
Translation
ఆ లాక్షాగృహంలో నిషాద జాతికి చెందిన ఒక స్త్రీ ఏదో కారణంగా తన ఐదు కుమారులతో అక్కడికి వచ్చి ఉండిపోయింది. నిరపరాధినైనా ఆమె కుమారులతో కలిసి అక్కడే దగ్ధమై భస్మమైంది.
Word by Word
निषादीa Niṣāda woman
निषादी:
Karta
TypeNoun
Rootनिषादिन्
FormFeminine, Nominative, Singular
पञ्चपुत्राhaving five sons
पञ्चपुत्रा:
Karta
TypeAdjective
Rootपञ्चपुत्र
FormFeminine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
जातुषेin the lac (house/of lac)
जातुषे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजातु
FormNeuter, Locative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
वेश्मनिin the house
वेश्मनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवेश्मन्
FormNeuter, Locative, Singular
कारणात्due to a reason
कारणात्:
Apadana
TypeNoun
Rootकारण
FormNeuter, Ablative, Singular
अभ्यागताhaving come/arrived
अभ्यागता:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-आ-गम्
Formक्त (past passive participle, used actively), Feminine, Nominative, Singular
दग्धाburnt
दग्धा:
Karta
TypeVerb
Rootदह्
Formक्त (past passive participle), Feminine, Nominative, Singular
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
पुत्रैःwith (her) sons
पुत्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
अनागसाinnocent, guiltless
अनागसा:
Karta
TypeAdjective
Rootअनागस्
FormFeminine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes