Shloka 8
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
नास्यच्छिद्रं पर: पश्येच्छिटद्रेण परमन्वियात् । गूहेत् कूर्म इवाड्रानि रक्षेद् विवरमात्मन:,“राजाको इतनी सावधानी रखनी चाहिये, जिससे शत्रु उसकी कमजोरी न देख सके और यदि शत्रुकी कमजोरी प्रकट हो जाय तो उसपर अवश्य चढ़ाई करे। जैसे कछुआ अपने अंगोंकी रक्षा करता है, उसी प्रकार राजा अपने सब अंगों (राजा, अमात्य, राष्ट्र, दुर्ग, कोष, बल और सुहृद)-की रक्षा करे और अपनी कमजोरीको छिपाये रखे। यदि कोई कार्य शुरू कर दे तो उसे पूरा किये बिना कभी न छोड़े; क्योंकि शरीरमें गड़ा हुआ काँटा यदि आधा टूटकर भीतर रह जाय तो वह बहुत दिनोंतक मवाद देता रहता है
na asya chidraṁ paraḥ paśyec chidreṇa param anviyāt | gūhet kūrma ivāṅgāni rakṣed vivaram ātmanaḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను— శత్రువు అతని లోపాన్ని చూడనీయకూడదు; కానీ శత్రువులో లోపం కనిపిస్తే ఆ లోపం ద్వారానే అతనిని అదుపులోకి తెచ్చాలి. తాబేలు తన అవయవాలను లోపలికి ముడుచుకున్నట్లు, తన బలహీన స్థానాలను దాచుకొని రక్షించుకోవాలి.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler should guard his own vulnerabilities so that adversaries cannot exploit them, while promptly exploiting an opponent’s exposed weakness; prudent concealment and vigilant protection are essential to effective governance.
Vaiśampāyana delivers a maxim of political counsel: the king must not allow enemies to detect his weak points, should act decisively when the enemy’s weakness appears, and should protect himself like a tortoise withdrawing its limbs.