Shloka 68
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
सुपुष्पित: स्थादफल: फलवान् स्याद् दुरारुह: । आम: स्यात् पक््वसंकाशो न च जीर्येत कहिचित्,नीतिज्ञ राजा ऐसे वृक्षके समान रहे, जिसमें फ़ूल तो खूब लगे हों परंतु फल न हों (वह बातोंसे लोगोंको फलकी आशा दिलाये, उसकी पूर्ति न करे)। फल लगनेपर भी उसपर चढ़ना अत्यन्त कठिन हो (लोगोंकी स्वार्थसिद्धिमें वह विघ्न डाले या विलम्ब करे)। वह रहे तो कच्चा, पर दीखे पकेके समान (अर्थात् स्वार्थ-साथकोंकी दुराशाको पूर्ण न होने दे)। कभी स्वयं जीर्ण न हो (तात्पर्य यह कि अपना धन खर्च करके शत्रुओंका पोषण करते हुए अपने-आपको निर्धन न बना दे)
supuṣpitaḥ sthād aphalaḥ phalavān syād durāruhaḥ | āmaḥ syāt pakvasaṅkāśo na ca jīryet kadācit ||
కణికుడు పలికెను—రాజు పుష్పాలతో విరాజిల్లే కానీ ఫలములేని వృక్షంలా ఉండాలి—మాటలతో లాభం ఆశ చూపి, దానిని సులభంగా ఇవ్వకూడదు. ఫలములు ఉన్నా, దానిపై ఎక్కడం దురారోహంగా ఉండాలి—స్వార్థపరులు అడ్డుపడి ఆలస్యపడేలా. అతడు పచ్చిగా ఉండి పండినట్టుగా కనిపించాలి—లోభుల ఆశలు నిజంగా నెరవేరకుండా. అలాగే అతడు ఎప్పుడూ జీర్ణించకూడదు—శత్రువులను పోషిస్తూ తన ధనాన్ని ఖర్చుచేసి తానే దరిద్రుడవకూడదు।
कणिक उवाच
Educational Q&A
Kaṇika advocates a hard, calculating model of kingship: appear generous and promising, but remain difficult to access and avoid actually granting benefits that empower rivals; preserve one’s own resources and do not weaken oneself by sustaining enemies.
In the Ādi Parva, Kaṇika is delivering counsel on statecraft (nīti) to a ruler, using the metaphor of a tree to describe how a king should manage expectations, access, and resources in dealings with self-interested people and potential enemies.