Shloka 28
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
अशक्ता ग्रहणे तस्य ततो मन्त्रममन्त्रयन् । एक वनमें कोई बड़ा बुद्धिमान् और स्वार्थ साधनेमें कुशल गीदड़ अपने चार मित्रों-- बाघ, चूहा, भेड़िया और नेवलेके साथ निवास करता था। एक दिन उन सबने हरिणोंके एक सरदारको देखा, जो बड़ा बलवान् था। वे सब उसे पकड़नेमें सफल न हो सके, अतः सबने मिलकर यह सलाह की ।। २६-२७ $ ।। जम्बुक उवाच असकृद् यतितो होष हन्तुं व्यात्र वने त्वया,गीदड़ने कहा--भाई बाघ! तुमने वनमें इस हरिणको मारनेके लिये कई बार यत्न किया, परंतु यह बड़े वेगसे दौड़नेवाला, जवान और बुद्धिमान् है, इसलिये पकड़में नहीं आता। मेरी राय है कि जब यह हरिण सो रहा हो, उस समय यह चूहा इसके दोनों पैरोंको काट खाये। (फिर कटे हुए पैरोंसे यह उतना तेज नहीं दौड़ सकता।) उस अवस्थामें बाघ उसे पकड़ ले; फिर तो हम सब लोग प्रसन्नचित्त होकर उसे खायँगे
jambuka uvāca | asakṛd yatito hoṣa hantuṃ vyāghra vane tvayā |
వారు అతడిని పట్టుకోలేకపోయారు; అప్పుడు అందరూ కలిసి ఆలోచించారు. నక్క అన్నది—“ఓ పులీ! ఈ అరణ్యంలో ఆ జింకను చంపడానికి నీవు ఎన్నిసార్లు ప్రయత్నించినా ఫలితం లేదు. అది వేగవంతం, యౌవనవంతం, బుద్ధిమంతం—అందుకే నీ చేతికి చిక్కదు. నా సలహా ఇది: అది నిద్రిస్తున్నప్పుడు ఈ ఎలుక దాని రెండు కాళ్లను కొరికివేయాలి. కాళ్లు గాయపడితే అది మునుపటిలా పరుగెత్తలేను; అప్పుడు నీవు దానిని పట్టుకో. తరువాత మనమందరం సంతృప్తితో దానిని తింటాం.”
जम्बुक उवाच
Educational Q&A
The passage illustrates morally dubious ‘clever counsel’: when direct strength fails, one may resort to indirect stratagems. In ethical reading, it warns that intelligence divorced from dharma can become manipulation—effective in outcome, but blameworthy in intent and means.
A jackal advises a tiger who has repeatedly failed to catch a strong, swift deer. The jackal proposes that a mouse should gnaw the deer’s legs while it sleeps, so the tiger can then capture it and the group can eat it.