Shloka 18
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
Devanagari script
एकाग्र: स्यादविवृतो नित्यं विवरदर्शक: । राजन् नित्यं सपत्नेषु नित्योद्धिग्न: समाचरेत्,“राजा सदा शत्रुकी गतिविधिको जाननेके लिये एकाग्र रहे। अपने राज्यके सभी अंगोंको गुप्त रखे। राजन! सदा अपने शत्रुओंकी कमजोरीपर दृष्टि रखे और उनसे सदा सतर्क (सावधान) रहे
Translation
రాజు ఎల్లప్పుడూ ఏకాగ్రుడై, తన రహస్యాలను బహిర్గతం చేయక, శత్రువుల బలహీనతలను నిరంతరం గమనించాలి. రాజనూ, ప్రత్యర్థుల విషయంలో నిత్యం అప్రమత్తుడై జాగ్రత్తగా ప్రవర్తించాలి.
Word by Word
एकाग्रःsingle-pointed, attentive
एकाग्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootएकाग्र
FormMasculine, Nominative, Singular
स्यात्should be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
अविवृतःnot disclosed, not open (kept secret)
अविवृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअविवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
विवरदर्शकःone who observes weaknesses (gaps)
विवरदर्शकः:
Karta
TypeAdjective
Rootविवर-दर्शक
FormMasculine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
सपत्नेषुamong rivals/enemies
सपत्नेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसपत्न
FormMasculine, Locative, Plural
नित्य-उद्धिग्नःalways on guard, ever vigilant
नित्य-उद्धिग्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootनित्य-उद्धिग्न
FormMasculine, Nominative, Singular
समाचरेत्should conduct himself / should act
समाचरेत्:
TypeVerb
Rootसम्-आ-चर्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes