Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

भीमस्य जलान्वेषणं तथा वनविश्रान्तिः

Bhīma’s Search for Water and the Forest Halt

तमुद्यतं रथेनैकमाशुकारिणमाहवे । अनेकमिव संत्रासान्मेनिरे तत्र कौरवा:,राजा ट्रुपदने कौरवोंको देखकर उनपर सब ओरसे धावा बोल दिया और बाणोंका बड़ा भारी जाल-सा बिछाकर कौरव-सेनाको मूर्च्छित कर दिया। युद्धमें फुर्ती दिखानेवाले राजा द्रपद रथपर बैठकर यद्यपि अकेले ही बाण-वर्षा कर रहे थे, तो भी अत्यन्त भयके कारण कौरव उन्हें अनेक-सा मानने लगे

tam udyataṁ rathenaikam āśukāriṇam āhave | anekam iva saṁtrāsān menire tatra kauravāḥ ||

రథంపై ఒంటరిగా, యుద్ధంలో చురుకుగా ముందుకు దూసుకొస్తున్న అతనిని చూసి, అక్కడి కౌరవులు భయంతో అతనిని అనేకులవలె భావించిరి।

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उद्यतम्raised/ready (for action)
उद्यतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउद्-यत (यम्)
FormMasculine, Accusative, Singular
रथेनwith/by a chariot
रथेन:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Singular
एकम्alone/one
एकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Accusative, Singular
आशुकारिणम्swift-acting, quick
आशुकारिणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआशुकारिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
आहवेin battle
आहवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआहव
FormMasculine, Locative, Singular
अनेकम्many (as if)
अनेकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनेक
FormMasculine, Accusative, Singular
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सन्त्रासात्from fear/terror
सन्त्रासात्:
Apadana
TypeNoun
Rootसन्त्रास
FormMasculine, Ablative, Singular
मेनिरेthey thought/considered
मेनिरे:
TypeVerb
Rootमन्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Plural, Atmanepada
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
कौरवाःthe Kauravas
कौरवाः:
Karta
TypeNoun
Rootकौरव
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kauravas
D
Drupada (implied by context)
R
ratha (chariot)
Ā
āhava (battlefield)

Educational Q&A

Fear can distort judgment: when an army loses composure, even a single resolute warrior appears multiplied. The verse highlights the ethical-psychological dimension of warfare—steadfastness strengthens, panic weakens.

A swift warrior (contextually King Drupada) advances alone in his chariot and showers attacks so effectively that the Kauravas, terrified, perceive him as if he were many fighters rather than one.